खालीलपैकी कोणता किल्ल्यास युनेस्कोने (UNESCO) जागतिक वारसा स्थळ म्हणून मान्यता दिलेली नाही?
EN
Which of the following forts is not recognized as world heritage site by UNESCO?
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण
अचूक उत्तर: पर्याय १ (पुरंदर)
### 📚 ऐतिहासिक संदर्भ व सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
किल्ल्याची ओळख व भौगोलिक स्थान: पुरंदर किल्ला हा पुणे जिल्ह्यातील सासवड तालुक्यात समुद्रसपाटीपासून सुमारे ४,४७२ फूट उंचीवर वसलेला प्रसिद्ध गिरीदुर्ग आहे. हा किल्ला मराठा साम्राज्याच्या इतिहासातील अत्यंत सामरिक केंद्र मानला जातो.
•
ऐतिहासिक महत्त्व: छत्रपती संभाजी महाराजांचा जन्म १६५७ मध्ये पुरंदर किल्ल्यावरच झाला होता. तसेच मुरारबाजी देशपांडे यांनी मुघल सरदार दिलेरखानाविरुद्ध दिलेला अद्वितीय लढा याच किल्ल्याच्या बुरुजावर घडला.
•
पुरंदरचा तह (१६६५): मिर्झाराजे जयसिंग यांनी पुरंदरला वेढा घातल्यानंतर छत्रपती शिवाजी महाराजांना तह करावा लागला, ज्यानुसार २३ किल्ले मुघलांना द्यावे लागले होते.
•
युनेस्को जागतिक वारसा नामांकनातील स्थिती: भारताने युनेस्कोच्या जागतिक वारसा यादीसाठी (World Heritage Site) नामांकित केलेल्या 'मराठा लष्करी भूदृश्य' (Maratha Military Landscapes) श्रेणीमध्ये १२ किल्ल्यांचा समावेश आहे (उदा. रायगड, शिवनेरी, तोरणा, सिंधुदुर्ग, विजयदुर्ग, प्रतापगड इ.). या अधिकृत यादीमध्ये पुरंदर किल्ल्याचा समावेश करण्यात आलेला नाही.
### 🔍 इतर पर्यायांचे ऐतिहासिक विश्लेषण:
•
तोरणा किल्ला: छत्रपती शिवाजी महाराजांनी १६४६ मध्ये वयाच्या १६ व्या वर्षी जिंकलेला पहिला किल्ला (प्रचंडगड), जो युनेस्कोच्या नामांकनात समाविष्ट आहे.
•
शिवनेरी किल्ला: छत्रपती शिवाजी महाराजांचे जन्मस्थान (१९ फेब्रुवारी १६३०), जुन्नर तालुक्यात स्थित असून युनेस्को जागतिक वारसा यादीत नामांकित आहे.
•
रायगड किल्ला: हिंदवी स्वराज्याची राजधानी (१६७४ चा राज्याभिषेक सोहळा), युनेस्कोच्या मराठा लष्करी वारसा नामांकनातील प्रमुख मानबिंदू आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
सामान्य ज्ञान विभागात महाराष्ट्रातील गडकिल्ले, युनेस्को जागतिक वारसा स्थळे, राज्यसभेतील जागा, चालू घडामोडीतील प्रमुख पुरस्कार (उदा. महाराष्ट्र भूषण) आणि आंतरराष्ट्रीय महत्त्वाच्या घडामोडी यावर आवर्जून प्रश्न येतात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (Purandar)
### 📚 Historical Context & In-Depth Analysis:
•
Geographical & Strategic Significance: Purandar Fort is a prominent hill fort situated near Saswad in the Pune district of Maharashtra, standing at an elevation of approximately 4,472 feet. It holds a pivotal place in Maratha military architecture and defense history.
•
Historical Milestones: Purandar is the birthplace of Chhatrapati Sambhaji Maharaj (born in 1657). It is also immortalized by the valiant defense of Murarbaji Deshpande against Mughal commander Diler Khan.
•
The Treaty of Purandar (1665): Following a protracted siege by Mirza Raja Jai Singh, Chhatrapati Shivaji Maharaj signed the historic Treaty of Purandar in 1665, ceding 23 forts to the Mughal empire while retaining 12 forts.
•
UNESCO World Heritage Status: India nominated the serial property titled 'Maratha Military Landscapes of India' for the UNESCO World Heritage list (2024–25 cycle), encompassing 12 premier fortifications (including Raigad, Shivneri, Torna, Rajgad, Pratapgad, and coastal strongholds). Purandar Fort is not among the designated UNESCO serial nomination sites.
### 🔍 Option-by-Option Breakdown:
•
Torna Fort: The first fort captured by Chhatrapati Shivaji Maharaj in 1646 at age 16; officially nominated in the UNESCO Maratha military landscape.
•
Shivneri Fort: The birthplace of Chhatrapati Shivaji Maharaj (February 19, 1630) located in Junnar, included in the UNESCO serial nomination.
•
Raigad Fort: The capital of Swarajya and site of the royal coronation in 1674, occupying a premier position on the UNESCO world heritage nomination list.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
For General Knowledge, focus on Maharashtra forts, UNESCO World Heritage designations, parliamentary seat allocations, prestigious state awards (e.g. Maharashtra Bhushan), and prominent global events.
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✓ पर्याय (1) पुरंदर (अचूक उत्तर):
अचूक उत्तर: पर्याय १ (पुरंदर)
⚠️ पर्याय (2) साल्हेर (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) लोहगड (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) शिवनेरी (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'मुंबई उच्च न्यायालय लिपिक अधिकृत पेपर (१० ऑगस्ट २०२५)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
🎯 घटक चाचणी
मोफत टेस्ट
मुंबई उच्च न्यायालय लिपिक अधिकृत पेपर (१० ऑगस्ट २०२५)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: मुंबई उच्च न्यायालय लिपिक अधिकृत पेपर (१० ऑगस्ट २०२५)
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'मुंबई उच्च न्यायालय लिपिक अधिकृत पेपर (१० ऑगस्ट २०२५)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'मुंबई उच्च न्यायालय लिपिक अधिकृत पेपर (१० ऑगस्ट २०२५)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'मुंबई उच्च न्यायालय लिपिक अधिकृत पेपर (१० ऑगस्ट २०२५)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'पुरंदर' हे असून ते 'मुंबई उच्च न्यायालय लिपिक अधिकृत पेपर (१० ऑगस्ट २०२५)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'मुंबई उच्च न्यायालय लिपिक अधिकृत पेपर (१० ऑगस्ट २०२५)' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.