ब्रिटीश भारतातील नागरी व प्रशासकीय सेवांचे (Civil Services) सुसूत्रीकरण, शिस्त आणि पायाभरणी केल्याबद्दल खालीलपैकी कोणाला 'भारतातील नागरी सेवेचा जनक' (Father of Civil Services in India) मानले जाते?
EN
Who among the following is regarded as the 'Father of Civil Services in India' for systematically organizing and reforming administrative governance in British India?
स्पष्टीकरण:
भारतातील नागरी सेवेचा इतिहास दोन टप्प्यांत पाहिला जातो:
1.
पायाभरणी: वॉरेन हेस्टिंग्सने महसूल गोळा करण्यासाठी जिल्हाधिकाऱ्यांचे पद (Collector) निर्माण करून नागरी सेवेची प्राथमिक पायाभरणी केली.
2.
जनक व आधुनिकीकरण (लॉर्ड कॉर्नवॉलिस): लॉर्ड कॉर्नवॉलिसने (१७८६–१७९३) प्रशासकीय सेवेचे आधुनिकीकरण केले, कर्मचाऱ्यांचा खाजगी व्यापार बंद केला, त्यांना आकर्षक वेतन देऊन लाचखोरी संपवली आणि 'कॉर्नवॉलिस कोड' (१७९३) द्वारे महसूल व न्यायदान अधिकार वेगळे केले. या कार्यामुळे त्याला 'भारतातील नागरी सेवेचा जनक' म्हटले जाते.
•
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (१) अचूक आहे: लॉर्ड कॉर्नवॉलिस हा भारतातील नागरी सेवेचा जनक आहे.
•
पर्याय (२), (३) आणि (४) अयोग्य: हे जनक मानले जात नाहीत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
कॉर्नवॉलिसची त्रिसूत्री:
१.
नागरी सेवेचा जनक (Father of Civil Services)
२.
आधुनिक पोलीस व्यवस्थेचा जनक (दरोगा व्यवस्था १७९१)
३.
कायमधारा पद्धतीचा जनक (Permanent Settlement १७९३).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Explanation:
While Warren Hastings originally introduced the office of District Collector, it was Lord Cornwallis (1786–1793) who institutionalized, professionalized, and codified the civil administration.
•
Why Cornwallis is the 'Father of Indian Civil Services':
1.
Eradication of Corruption: Banned private trade, bribery, and acceptance of presents by company servants.
2.
Decent Compensation: Substantially increased salaries to foster honesty and professionalism.
3.
Cornwallis Code (1793): Enforced separation of revenue collection from judicial administration.
4.
Established the structural precursor of the Indian Civil Service (ICS), paving the way for competitive and merit-based administrative services.
•
Option Analysis:
•
Option (1) is correct: Lord Cornwallis is universally acclaimed as the 'Father of Civil Services in India'.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Cornwallis was the Father of three key pillars:
1.
Civil Services in India
2.
Modern Police System (Daroga system, 1791)
3.
Permanent Settlement of Bengal (1793).