🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

मार्च १९१९ मध्ये भारतीयांच्या तीव्र विरोधाला न जुमानता कुप्रसिद्ध 'रौलेट कायदा' (Rowlatt Act / काळा कायदा) संमत करण्यात आला, तेव्हा भारताचे व्हाईसरॉय कोण होते?

EN Under which Viceroy of India was the notorious 'Rowlatt Act' (The Anarchical and Revolutionary Crimes Act) passed in March 1919 despite unanimous Indian opposition?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

लॉर्ड आयर्विन

Lord Irwin

लॉर्ड वेव्हेल

Lord Wavell

लॉर्ड मिंटो

Lord Minto

लॉर्ड चेम्सफोर्ड (Lord Chelmsford)

Lord Chelmsford

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

स्पष्टीकरण:

मार्च १९१९ मध्ये केंद्रीय विधान परिषदेत भारतीयांच्या एकमुखाने विरोधानंतरही 'अॅनार्किकल अँड रिव्होल्युशनरी क्राईम्स ॲक्ट, १९१९' (ज्याला सर सिडनी रौलेट यांच्या नावावरून 'रौलेट ॲक्ट' म्हणतात) संमत करण्यात आला.

• रौलेट ॲक्टची वैशिष्ट्ये व तत्कालीन व्हाईसरॉय:

1. व्हाईसरॉय: या काळात भारताचे व्हाईसरॉय लॉर्ड चेम्सफोर्ड (१९१६ ते १९२१) हे होते.

2. काळा कायदा: या कायद्यान्वये कोणत्याही भारतीय व्यक्तीला पुराव्याशिवाय व वॉरंटशिवाय संशयावरून अटक करण्याचे आणि २ वर्षांपर्यंत विनाखटला तुरुंगात डांबण्याचे अधिकार पोलिसांना देण्यात आले. भारतीयांनी याला 'ना वकील, ना अपील, ना दलील' असा काळा कायदा म्हटले.

3. परिणाम: या कायद्याच्या निषेधार्थ महात्मा गांधींनी ६ एप्रिल १९१९ रोजी देशव्यापी संप पुकारला. पुढे पंजाबमध्ये डॉ. सत्यपाल आणि डॉ. सैफुद्दीन किचलू यांच्या अटकेनंतर १३ एप्रिल १९१९ रोजी जालियनवाला बाग हत्याकांड घडले.

• पर्यायांचे विश्लेषण:

• पर्याय (४) अचूक आहे: रौलेट कायद्याच्या वेळी लॉर्ड चेम्सफोर्ड व्हाईसरॉय होते.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

लॉर्ड चेम्सफोर्डच्या (१९१६-१९२१) काळातील प्रमुख घटना:

• चंपारण, खेडा आणि अहमदाबाद सत्याग्रह (१९१७-१८)

• रौलेट कायदा व जालियनवाला बाग हत्याकांड (१९१९)

• माँटेग्यू-चेम्सफर्ड कायदा (१९१९)

• असहकार चळवळ व खिलाफत आंदोलन (१९२०).

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Explanation:

In March 1919, the Imperial Legislative Council passed the Anarchical and Revolutionary Crimes Act of 1919, popularly dubbed the Rowlatt Act after committee president Sir Sidney Rowlatt.

• Key Context & Viceroy:

1. Viceroy: Lord Chelmsford (1916–1921) occupied the office of Governor-General and Viceroy of India.

2. The 'Black Act': Authorized the colonial police to detain any person suspected of revolutionary subversive acts for up to two years without warrant, trial, or legal representation (*No Dalil, No Vakil, No Appeal*).

3. Historical Aftermath: Gandhiji organized a nationwide Rowlatt Satyagraha on 6 April 1919. The arrest of Dr. Saifuddin Kitchlew and Dr. Satyapal in Punjab provoked public protest that culminated in the horrific Jallianwala Bagh Massacre on 13 April 1919.

• Option Analysis:

• Option (4) is correct: Lord Chelmsford was Viceroy when the Rowlatt Act became law.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Landmark events during Lord Chelmsford's tenure (1916–1921):

• Rowlatt Act & Jallianwala Bagh (1919)

• Government of India Act (1919)

• Non-Cooperation and Khilafat Movements (1920).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) लॉर्ड आयर्विन (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) लॉर्ड वेव्हेल (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) लॉर्ड मिंटो (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) लॉर्ड चेम्सफोर्ड (Lord Chelmsford) (अचूक उत्तर): पर्यायांचे विश्लेषण:**

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयांतर्गत 'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'लॉर्ड चेम्सफोर्ड (Lord Chelmsford)' हे असून ते 'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन