ब्रिटीश वसाहतवादी राजवटीत भारतातून इंग्लंडकडे होणाऱ्या 'संपत्तीच्या निचऱ्यामध्ये' (Drain of Wealth) खालीलपैकी कोणत्या पद्धती किंवा मार्गांचा समावेश होता? (१) भारतातील महसुलातून ब्रिटनच्या ईस्ट इंडिया कंपनीच्या निर्यातीसाठी वित्तपुरवठा केला जात असे. (२) ब्रिटनच्या व्यापारी जकात धोरणांमुळे भारतात यंत्रनिर्मित उत्पादनांची आयात वाढून स्थानिक उद्योग नष्ट झाले. (३) ब्रिटीश अधिकाऱ्यांची निवृत्तिवेतने, बचत आणि 'गृहखर्च' (Home Charges) नियमितपणे इंग्लंडला पाठवले जात असत. खालीलपैकी योग्य पर्याय निवडा:
EN
During the colonial period in India, which of the following channels constituted the mechanisms for the 'Drain of Wealth' from India to Britain?
(1) The export of goods to Britain was financed out of Indian tax revenues.
(2) British commercial and tariff policies stimulated the import of factory manufactures while ruining indigenous artisans.
(3) The payment of Home Charges, pensions of officials, and private remittances were sent away to Britain.
Choose the correct option:
स्पष्टीकरण:
'संपत्तीचा निचरा' (Drain of Wealth) म्हणजे असा आर्थिक प्रवाह, ज्याद्वारे भारताची राष्ट्रीय संपत्ती व महसूल कोणत्याही आर्थिक वा भौतिक परताव्याशिवाय इंग्लंडला वाहून जात होता.
•
निचऱ्याचे तीन प्रमुख मार्ग:
1.
विधान (१) बरोबर: १७६५ च्या दिवाणी प्राप्तीनंतर ब्रिटिशांनी इंग्लंडहून सोने-चांदी आणणे बंद केले आणि भारतातून गोळा केलेल्या जमीन महसुलातूनच भारतीय मालाची खरेदी करून तो युरोपमध्ये विकून प्रचंड नफा कमावला (याला कंपनीची 'गुंतवणूक' म्हटले जाई).
2.
विधान (२) बरोबर: एकतर्फी मुक्त व्यापार नीतीमुळे इंग्लंडमधील मॅंचेस्टरचे स्वस्त कापड भारतात भरमसाठ आयात झाले, तर भारतीय वस्तूंवर ब्रिटनमध्ये ७०-८०% आयात शुल्क लावून भारतीय हस्तोद्योगाचा गळा घोटला गेला.
3.
विधान (३) बरोबर: 'गृहखर्च' (Home Charges) अंतर्गत लंडनच्या इंडिया ऑफिसचा खर्च, ब्रिटीश सैनिकांचे भत्ते, निवृत्त अधिकाऱ्यांची निवृत्तिवेतने (Pensions), आणि रेल्वे भांडवलावरील हमी दिलेले व्याज (Guaranteed Interest) हे सर्व भारतीय कोषागारातून लंडनला पाठवले जात असे.
•
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (२) अचूक आहे: तिन्ही पद्धती संपत्तीच्या निचऱ्याची प्रमुख माध्यमे होत्या.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
दादाभाई नौरोजींच्या मते, गृहखर्च आणि नफ्याच्या रूपात दरवर्षी भारताच्या राष्ट्रीय उत्पन्नाचा सुमारे एक चतुर्थांश ते एक तृतीयांश भाग ब्रिटनला निचरा होत होता.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Explanation:
The 'Drain of Wealth' represents the systematic, unrequited transfer of India's economic surplus and tax revenues to Great Britain without any adequate commercial or material return.
•
Constituent Channels of the Drain:
1.
Statement (1) is valid: Post-1765 Diwani acquisition, the Company halted bullion imports into India and financed its merchandise purchases directly out of Bengal's surplus land revenues (termed the Company's 'Investment').
2.
Statement (2) is valid: Unilateral free trade flooded Indian bazaars with machine-made British manufactures while penal duties in Britain decimated Indian cotton textiles, de-industrializing the countryside.
3.
Statement (3) is valid: Home Charges remitted to London included operating costs of the India Office, military debt charges, guaranteed interest on British capital investments in Indian railways, and pensions of retired British civil and military personnel.
•
Option Analysis:
•
Option (2) is correct: All three statements accurately portray the historic mechanisms of the colonial drain.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Dadabhai Naoroji characterized the economic drain as the primary underlying cause of India's perennial famines and structural impoverishment under British rule.