जानेवारी १९२३ मध्ये जेव्हा 'स्वराज पक्षाची' (Swaraj Party) स्थापना झाली, तेव्हा भारताचे तत्कालीन व्हाईसरॉय कोण होते? (१) लॉर्ड रीडिंग (२) लॉर्ड चेम्सफोर्ड (३) लॉर्ड मिंटो-दुसरा (४) लॉर्ड आयर्विन
EN
Who among the following was the Viceroy of India when the Swaraj Party was established in January 1923?
(1) Lord Reading
(2) Lord Chelmsford
(3) Lord Minto-II
(4) Lord Irwin
योग्य उत्तर पर्याय (१) म्हणजेच लॉर्ड रीडिंग आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
पर्याय (१) योग्य आहे: लॉर्ड रीडिंग (Lord Reading - Rufus Isaacs) यांचा भारताचा व्हाईसरॉय म्हणून कार्यकाळ १९२१ ते १९२६ असा होता. १ जानेवारी १९२३ रोजी जेव्हा सी. आर. दास आणि मोतीलाल नेहरू यांनी 'स्वराज पक्ष' स्थापन केला आणि नोव्हेंबर १९२३ मध्ये निवडणुका लढवल्या, तेव्हा लॉर्ड रीडिंग हेच भारताचे व्हाईसरॉय होते.
•
लॉर्ड रीडिंग हे ब्रिटिश भारताचे एकमेव ज्यू (Jewish) व्हाईसरॉय होते. त्यांच्याच काळात चौरी चौरा घटना (१९२२), मोपला उठाव (१९२१), काकोरी कट (१९२५) आणि विठ्ठलभाई पटेल यांची केंद्रीय विधानसभेच्या सभापतीपदी निवड (१९२५) झाली.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय २ (लॉर्ड चेम्सफोर्ड - १९१६ ते १९२१): माँटफोर्ड सुधारणा १९१९, रोलेट ॲक्ट आणि जालियनवाला बाग हत्याकांड.
•
पर्याय ३ (लॉर्ड मिंटो-दुसरा - १९०५ ते १९१०): मॉर्ले-मिंटो सुधारणा १९०९ आणि मुस्लिम लीगची स्थापना.
•
पर्याय ४ (लॉर्ड आयर्विन - १९२६ ते १९३१): सायमन कमिशन, नेहरू अहवाल, दांडी यात्रा आणि गांधी-आयर्विन करार.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
लॉर्ड रीडिंग (१९२१-१९२६) यांच्या काळातील प्रमुख घटना:
१.
रोलेट ॲक्ट व वृत्तपत्र कायदा (Press Act) रद्दबातल (१९२२).
२.
महात्मा गांधींना ६ वर्षांची शिक्षा (मार्च १९२२).
३.
स्वराज पक्षाची स्थापना व नोव्हेंबर १९२३ च्या निवडणुका.
४.
काकोरी रेल्वे दरोडा (९ ऑगस्ट १९२५).
५.
आर.एस.एस. ची स्थापना (१९२५).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (1) i.e. Lord Reading.
Detailed Analysis:
•
Option (1) is correct: Lord Reading served as Viceroy and Governor-General of India from 1921 to 1926. When the Swaraj Party was established on January 1, 1923, and fought the general elections of November 1923, Lord Reading held the viceregal office. Reading was the only Jewish Viceroy in British Indian history.
Distractor Analysis:
•
Option 2 (Lord Chelmsford, 1916–1921): Montagu-Chelmsford Reforms (1919), Rowlatt Act, Jallianwala Bagh massacre, launch of Non-Cooperation.
•
Option 3 (Lord Minto II, 1905–1910): Indian Councils Act 1909, Surat Split 1907.
•
Option 4 (Lord Irwin, 1926–1931): Simon Commission (1927), Lahore Session (1929), Dandi March (1930), Gandhi-Irwin Pact (1931).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Key events during Lord Reading’s viceroyalty (1921–1926):
•
Chauri Chaura incident & withdrawal of Non-Cooperation (1922).
•
Founding of the Swaraj Party (1923).
•
Kakori Train Robbery (1925).
•
Election of Vithalbhai Patel as Assembly President (1925).
•
Foundation of RSS (1925) and Communist Party of India in Kanpur (1925).