भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीतील ऐतिहासिक 'कामागाटामारू प्रकरण' (Komagata Maru Incident - १९१४) खालीलपैकी कोणत्या क्रांतिकारी संघटनेशी थेट संबंधित आहे? (१) रॉयल इंडियन नेव्ही (२) गदर पार्टी (Ghadar Party) (३) हिंदुस्थान सोशलिस्ट रिपब्लिकन असोसिएशन (४) अनुशीलन समिती
EN
The famous 'Komagata Maru Incident' (1914) of the Indian national movement is intimately related to which of the following revolutionary organizations?
(1) Royal Indian Navy
(2) Ghadar Party
(3) Hindustan Socialist Republican Association
(4) Anushilan Samiti
योग्य उत्तर पर्याय (२) म्हणजेच गदर पार्टी आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
पर्याय (२) योग्य आहे: 'कामागाटामारू' हे जपानी वाफेचे मालवाहू जहाज होते, जे बाबा गुरदित सिंग (बाबा गुरदीत सिंह) यांनी हाँगकाँगहून कॅनडाच्या व्हँकुव्हर शहरात ३७६ भारतीय प्रवाशांना (प्रामुख्याने शीख व पंजाबी मुस्लिम) नेण्यासाठी भाड्याने घेतले होते. कॅनेडियन सरकारने स्थलांतरितांना रोखण्यासाठी लागू केलेल्या 'सलग प्रवास कायद्याचा' (Continuous Journey Regulation) हवाला देत या जहाजाला व्हँकुव्हर बंदरात उतरू दिले नाही.
•
जहाजावरील प्रवाशांना पाठिंबा देण्यासाठी व्हँकुव्हरमध्ये हुसेन रहीम, सोहनलाल पाठक आणि बलवंत सिंग यांनी 'शोअर कमिटी' (Shore Committee) स्थापन केली. गदर पक्षाच्या नेत्यांनी जहाजाला भेट देऊन क्रांतीचे साहित्य दिले.
•
दोन महिन्यांच्या अडवणुकीनंतर जहाजाला परत पाठवण्यात आले. सप्टेंबर १९१४ मध्ये हे जहाज कलकत्ताजवळील बजबज (Budge Budge) बंदरावर पोहोचले तेव्हा ब्रिटिश पोलिसांनी प्रवाशांवर अंधाधुंद गोळीबार केला, ज्यात २० हून अधिक प्रवासी ठार झाले. या घटनेने गदर चळवळीला प्रचंड चेतवले आणि भारतात सशस्त्र क्रांतीचा बिगुल वाजला.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय १: रॉयल इंडियन नेव्ही उठाव फेब्रुवारी १९४६ मध्ये मुंबईत झाला.
•
पर्याय ३: HSRA ची स्थापना १९२८ मध्ये झाली.
•
पर्याय ४: अनुशीलन समिती बंगालमधील क्रांतिकारी संघटना होती.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
कामागाटामारू घटनेतील महत्त्वाचे घटक:
•
जहाजाचे नाव: कामागाटामारू (जपानी जहाज).
•
मुख्य आयोजक: बाबा गुरदित सिंग.
•
कॅनडातील समिती: 'शोअर कमिटी' (किनारा समिती).
•
भारतातील गोळीबाराचे बंदर: बजबज बंदर (कलकत्ताजवळ, २९ सप्टेंबर १९१४).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (2) i.e. Ghadar Party.
Detailed Analysis:
•
Option (2) is correct: The *Komagata Maru* was a Japanese steamship chartered by a wealthy contractor, Baba Gurdit Singh, carrying 376 passengers (predominantly Punjabi Sikhs and Muslims) from Hong Kong to Vancouver, Canada, in April 1914. To curtail Asian immigration, the Canadian government used the exclusionary 'Continuous Journey Regulation' and blocked entry.
•
Ghadar activists in North America mobilized furiously. A 'Shore Committee' led by Husain Rahim, Sohan Lal Pathak, and Balwant Singh provided legal and financial defense. Rebuffed by Canada, the ship was forced back to India, docking at Budge Budge near Calcutta on September 29, 1914. British troops opened fire on the passengers, killing over 20. The outrage sparked widespread armed insurrections orchestrated by the Ghadar Party across northern India.
Distractor Analysis:
•
Option 1: The Royal Indian Navy Mutiny occurred much later in February 1946.
•
Option 3: HSRA was established in 1928.
•
Option 4: Anushilan Samiti was an early Bengali revolutionary society.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Crucial facts of the Komagata Maru Tragedy:
•
Ship name: *Komagata Maru* (Japanese vessel).
•
Leader: Baba Gurdit Singh.
•
Defense body in Vancouver: Shore Committee.
•
Site of colonial firing: Budge Budge port (near Calcutta, Sept 29, 1914).