भारताच्या प्राकृतिक विभागांपैकी कोणता विभाग अत्यंत शुष्क हवामान, २५ सेंमीपेक्षा कमी वार्षिक पर्जन्यमान, वाळूचे दांडे (बरखाण) आणि विरळ काटेरी वनस्पतींनी युक्त विस्तीर्ण वाळवंटी प्रदेश आहे?
EN
Which physical division of India is characterized by hyper-arid conditions, annual rainfall below 25 cm, undulating dunes (barchans), and sparse xerophytic vegetation?
योग्य उत्तर: पर्याय (१) - भारतीय महावाळवंट / थरचे वाळवंट.
विश्लेषण:
•
'भारतीय महावाळवंट' (The Great Indian Desert - थरचे वाळवंट) हे अरवली पर्वताच्या वायव्येस राजस्थान आणि गुजरातच्या कच्छ भागात पसरलेले आहे.
•
वैशिष्ट्ये:
•
वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १५ ते २५ सेंमीपेक्षाही कमी.
•
अत्यंत उष्ण उन्हाळा आणि तीव्र दैनिक तापमानकक्षा (Diurnal range of temperature).
•
वाळूचे ढिगारे, रेखांशात्मक टेकड्या आणि चंद्रकोरीच्या आकाराचे 'बरखाण' (Barchans) हे प्रमुख भूरूप आढळते.
•
या प्रदेशातील एकमेव मोठी नदी 'लुणी' (Luni) आहे, जी कच्छच्या रणात लुप्त होते (अंतर्गत जलप्रवाह).
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (२) द्वीपकल्पीय पठार: प्राचीन बेसॉल्ट, ग्रॅनाइट आणि काळ्या मृदेचा समृद्ध भाग.
•
पर्याय (३) उत्तर भारतीय मैदान: गंगा-सिंधूचे अत्यंत सुपीक गाळाचे मैदान.
•
पर्याय (४) किनारपट्टीवरील मैदाने: दमट व सागरी हवामानाचा प्रदेश.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
थरच्या वाळवंटातील वैशिष्ट्यपूर्ण भूरूपे:
•
बरखाण (Barchan): चंद्रकोरासारखे वाळूचे ढिगारे.
•
प्लाया (Playa): तात्पुरती खाऱ्या पाण्याची सरोवरे (उदा. सांबर, दिडवाना).
•
मरुस्थली: वाळवंटाचा खडकाळ व कोरडा मुख्य भाग.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) - The Great Indian Desert (Thar Desert).
Analysis:
•
The Great Indian Desert (Thar Desert / Marusthali) lies northwest of the Aravalli Range, occupying western Rajasthan and adjacent sectors of Sindh, Punjab, and Gujarat.
•
Physical Geography:
•
Arid climate receiving less than 15–25 cm of rainfall annually.
•
Severe evapotranspiration deficit with high diurnal temperature ranges.
•
Dominated by shifting sand dunes and crescent-shaped transverse dunes called 'Barchans'.
•
Luni is the solitary significant ephemeral river, terminating in the Rann of Kutch.
Distractor Analysis:
•
Option (2) Peninsular Plateau: Ancient crystalline shield.
•
Option (3) North Indian Plains: Fertile river alluvium.
•
Option (4) Coastal Plains: Humid maritime strips.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Thar desert geomorphology: 'Barchans' (crescentic dunes), 'Playas' / 'Dhror' (saline dry lakebeds like Sambhar and Didwana), and 'Hamada' (rocky desert pavement).