भारतातील काळ्या मृदेसंदर्भात (Black Soil) खालील विधानांचा विचार करा: १. काळी मृदा प्रामुख्याने दख्खनच्या लाव्हा पठारावरील बहुतेक भाग व्यापते. २. या मृदेस 'रेगुर मृदा' किंवा 'कापसाची काळी मृदा' म्हणूनही ओळखले जाते. ३. कोरड्या ऋतूत मोठ्या भेगा पडून हिच्यामध्ये 'नैसर्गिकरीत्या नांगरणी' (Self-ploughing) होण्याची क्षमता असते. ४. ही मृदा फॉस्फरस, नायट्रोजन आणि सेंद्रिय घटकांनी (ह्युमस) अत्यंत समृद्ध असते. वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत?
EN
Consider the following statements regarding Black Soil in India:
1. Black soil predominantly covers the lava tracts of the Deccan Plateau.
2. It is also known as 'Regur soil' or 'Black cotton soil'.
3. It possesses 'self-ploughing' characteristics as deep cracks develop during dry seasons.
4. It is exceptionally rich in phosphorus, nitrogen, and organic humus.
Which of the above statements are correct?
योग्य उत्तर: पर्याय (१) - केवळ १, २ आणि ३.
विधानांचे सविस्तर परीक्षण:
•
विधान १, २ आणि ३ योग्य आहेत: काळी मृदा दख्खनच्या पठारावरील बेसाल्ट खडकांपासून बनलेली आहे (महाराष्ट्र, गुजरात, मध्य प्रदेश). हिला 'रेगुर' म्हणतात. ओलाव्याने ही फुगते आणि उन्हाळ्यात कोरडी पडल्यावर यात खोल भेगा पडतात, ज्यामुळे मातीची नैसर्गिक नांगरणी (Self-ploughing) होते.
•
विधान ४ अयोग्य आहे: उष्णकटिबंधातील बहुतांश भारतीय मृदांप्रमाणेच काळी मृदा देखील नायट्रोजन, फॉस्फरस आणि सेंद्रिय घटक (Humus) यांच्या बाबतीत 'अतिशय कमकुवत/अपूर्ण' (Deficient) असते. याउलट ही मृदा लोह, चुना, मॅग्नेशियम कार्बोनेट आणि पोटॅशने समृद्ध असते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
काळ्या मृदेची रासायनिक रचना:
•
मुबलक घटक: लोह, चुना, मॅग्नेशियम, ॲल्युमिनियम, पोटॅश.
•
कमतरता असणारे घटक: नायट्रोजन (N), फॉस्फरस (P), आणि सेंद्रिय ह्युमस.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) - Only 1, 2 and 3.
Detailed Evaluation:
•
Statements 1, 2, and 3 are correct: Black soil dominates the Deccan trap lava country, is synonymous with Regur and Black Cotton soil, and undergoes cyclic swelling-shrinkage producing self-aerating cracks (self-ploughing).
•
Statement 4 is incorrect: Black soil is notoriously DEFICIENT in nitrogen, phosphorus, and organic matter (humus). It is rich in bases like calcium, magnesium carbonates, iron, and potash.
Distractor Analysis:
•
Any combination containing statement 4 is factually wrong, confirming Option (1) as the valid answer.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Nutrient status of Black Soil: Abundant in Calcium, Potassium, Magnesium, and Iron; highly Deficient in Nitrogen, Phosphorus, and Humus.