योग्य उत्तर: पर्याय (१) - (i), (ii) आणि (iii) बरोबर.
विश्लेषण:
•
विधान (i) बरोबर आहे: मृदेच्या सर्वात वरील सुपीक थरात (Horizon-A) मृत वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अवशेषांचे विघटन होऊन 'ह्युमस' (Humus) तयार होते, जे वनस्पतींच्या वाढीसाठी आवश्यक पोषक द्रव्ये पुरवते.
•
विधान (ii) बरोबर आहे: वाळूचे कण मोठे (०.०५ ते २ मिमी) असल्याने त्यांच्यात सच्छिद्रता जास्त असते; त्यामुळे वालुकामय मातीत पाणी धरून ठेवण्याची क्षमता कमी असून पाण्याचा निचरा (Percolation rate) सर्वाधिक जलद होतो.
•
विधान (iii) बरोबर आहे: मूळ खडकांचे भौतिक, रासायनिक व जैविक अपक्षय (Weathering) होऊन त्याचे बारीक कणांमध्ये रूपांतर होते, ज्यामुळे मृदानिर्मिती (Pedogenesis) प्रक्रिया गतिमान होते.
•
विधान (iv) अयोग्य आहे: कृषीसाठी सर्वोत्तम मानली जाणारी 'दुमट मृदा' (Loam) ही केवळ वाळू आणि चिकनमातीचे मिश्रण नसून त्यात सुमारे ४०% वाळू (Sand), ४०% गाळ (Silt), २०% चिकणमाती (Clay) आणि सेंद्रिय घटक यांचे संतुलित मिश्रण असते.
मृदेच्या कणांचा आकार (बारीक ते मोठे):
चिकणमाती (Clay < ०.००२ मिमी) ➔ गाळ (Silt ०.००२ ते ०.०५ मिमी) ➔ वाळू (Sand ०.०५ ते २.० मिमी) ➔ गोटे/रेती (Gravel > २ मिमी).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) - (i), (ii) and (iii) are correct.
Analysis:
•
Statement (i) is correct: The uppermost A-horizon (topsoil) accumulates the highest fraction of decomposed biogenic organic matter (humus), giving it a dark color and high fertility.
•
Statement (ii) is correct: Large macropores between coarse sand particles (0.05–2.0 mm) allow gravitational water to drain rapidly, resulting in high percolation rates and low moisture holding capacity.
•
Statement (iii) is correct: Mechanical disintegration and chemical decomposition of parent rock (weathering) constitute the foundational prerequisite of pedogenesis.
•
Statement (iv) is incorrect: Ideal agricultural 'Loam' is not a mere binary mix; it is a balanced tri-part blend typically comprising roughly 40% sand, 40% silt, and 20% clay, together with humus.
Distractor Analysis:
•
Statement (iv) is incorrect due to omission of silt; hence Option (1) is the correct choice.
Soil particle size hierarchy:
Clay (<0.002 mm) < Silt (0.002–0.05 mm) < Sand (0.05–2.0 mm) < Gravel (>2.0 mm).
