योग्य उत्तर: पर्याय (४) - १ किंवा २ दोन्ही नाही (दोन्ही विधाने चुकीची आहेत).
विधानांचे सविस्तर परीक्षण:
•
विधान १ चुकीचे आहे: भारतीय जलविभाजकानुसार (जलप्रवाह विभागणी), देशातील एकूण जलनिःसारणापैकी सुमारे ७७% प्रवाह (गंगा, ब्रह्मपुत्रा, महानदी, गोदावरी, कृष्णा, कावेरी) बंगालच्या उपसागरात विसर्जित होतो; तर केवळ २३% प्रवाह (सिंधू, नर्मदा, तापी, पेरियार व इतर) अरबी समुद्रात विसर्जित होतो.
•
विधान २ चुकीचे आहे: संज्ञांची अदलाबदल करण्यात आली आहे:
•
मोठ्या महाकाय नदी प्रणालींच्या संपूर्ण पाणलोट क्षेत्राला 'नदी खोरे' (River Basin) म्हटले जाते (उदा. गंगा खोरे, गोदावरी खोरे).
•
लहान नद्या, ओढे आणि उपवाहिन्यांच्या सूक्ष्म पाणलोट क्षेत्राला 'पाणलोट' (Watershed) म्हटले जाते.
भारतातील प्रमुख जलविभाजक (Great Divide):
दिल्ली कटक ➔ अरवली पर्वतरांग ➔ विंध्य पर्वतरांग ➔ सातपुडा पर्वतरांग ➔ पश्चिम घाट (सह्याद्री). हा सलग कणा बंगालच्या उपसागराचे खोरे आणि अरबी समुद्राचे खोरे यांना एकमेकांपासून वेगळा करतो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (4) - Neither 1 nor 2 (Both statements are incorrect).
Detailed Evaluation:
•
Statement 1 is incorrect: Approximately 77% of India's surface runoff drains into the Bay of Bengal (drained by the Ganga, Brahmaputra, Mahanadi, Godavari, Krishna, and Cauvery), whereas only 23% flows into the Arabian Sea (Indus, Narmada, Tapi, and coastal torrents).
•
Statement 2 is incorrect: The terminologies are inverted:
•
Large river catchments covering vast regional landscapes are called 'River Basins' (e.g., Ganga Basin, Godavari Basin).
•
Micro and small drainage areas of minor streams and rivulets are formally defined as 'Watersheds'.
Distractor Analysis:
•
Because both propositions are factually erroneous, Option (4) is the only correct answer.
India's Primary Water Divide runs along: Delhi Ridge ➔ Aravallis ➔ Sahyadri (Western Ghats), separating Bay of Bengal drainage (77%) from Arabian Sea drainage (23%).
