पोलाद उद्योगात स्टेनलेस स्टील तयार करण्यासाठी अनिवार्य असणाऱ्या 'क्रोमाइट' (Chromite) या महत्त्वाच्या खनिजाचे भारतातील ९०% पेक्षा जास्त उत्पादन करणारे एकमेव आघाडीचे राज्य कोणते आहे?
EN
Essential for manufacturing stainless steel and metallurgical superalloys, which state is the near-monopoly producer accounting for over 90% of India's Chromite output?
योग्य उत्तर: पर्याय (३) - ओडिशा.
विश्लेषण:
•
'क्रोमाइट' (Chromite - FeCr2O4) हे क्रोमियम या धातूचे एकमेव व्यापारी खनिज आहे.
•
भारतातील एकूण क्रोमाइट उत्पादनापैकी सुमारे ९५% पेक्षा जास्त उत्पादन एकट्या 'ओडिशा' राज्यातून होते. ओडिशातील जाजपूर जिल्ह्यातील प्रसिद्ध 'सुकिंदा दरी' (Sukinda Valley) ही भारतातील क्रोमाइटची सर्वात मोठी राजधानी मानली जाते.
•
याशिवाय ओडिशातील कटक आणि केओंझार जिल्ह्यांतही क्रोमाइटच्या खाणी आहेत.
•
क्रोमाइटचा उपयोग प्रामुख्याने स्टेनलेस स्टील, गंजरोधक मिश्रधातू, रासायनिक उद्योग आणि उच्च तापमान सहन करणाऱ्या रिफ्रॅक्टरी विटा बनवण्यासाठी होतो.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (१) गोवा: लोहखनिजाच्या निर्यातीसाठी प्रसिद्ध.
•
पर्याय (२) राजस्थान: शिसे, जस्त, चांदी आणि जिप्सममध्ये आघाडीवर.
•
पर्याय (४) हरियाणा: खनिजांमध्ये मागासलेले.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
ओडिशाचे खनिज मक्तेदारी (Monopoly):
१.
क्रोमाइट: >९०%
२.
बॉक्साईट: >५०% (पंचपतमाळी)
३.
लोहखनिज: >५०% (मयूरभंज, केओंझार).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) - Odisha.
Analysis:
•
Chromite (iron chromium oxide) is the sole commercial ore of metallic chromium, vital for stainless steel, nickel alloys, and refractory linings.
•
The State of Odisha exercises a virtual national monopoly, holding ~93% of India's reserves and yielding over 95% of domestic production.
•
The Sukinda Valley in Jajpur district of Odisha is universally recognized as the single largest chromite-producing field in Asia.
Distractor Analysis:
•
Goa produces low-grade iron; Rajasthan leads in lead, zinc, and silver; Haryana lacks significant metalliferous mining.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Odisha's mineral supremacy: #1 in Chromite (>90%), #1 in Bauxite (>50%), and #1 in Iron Ore (>50%).