खालील विधाने कोणत्या पिकाशी संबंधित आहेत ते अचूक ओळखा: १. या पिकाच्या सुधारित वाणाने महाराष्ट्रातील दुष्काळप्रवण भागातील शेतकऱ्यांचे उत्पन्न दुप्पट करण्यास मदत केली आहे. २. या पिकाला उच्च उत्पादन देणारे 'एस्टिव्हम' (High-yielding Aestivum) असेही म्हटले जाते. ३. हे पीक सुमारे ११० दिवसांत परिपक्व होते आणि पानांवरील व खोडावरील तांबेरा रोगास (Leaf and Stem Rust) अत्यंत प्रतिकारक आहे. ४. या पिकाचा 'MACS 6478' हा वाण भारत सरकारच्या विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागांतर्गत (DST) कार्यरत असलेल्या आघारकर संशोधन संस्थेतील (ARI, पुणे) शास्त्रज्ञांनी विकसित केला आहे.
EN
Identify the crop associated with the following specific statements:
1. The improved variety of this crop has helped farmers in drought-prone areas of Maharashtra to double their yields.
2. The crop variety belongs to high-yielding *Triticum aestivum*.
3. It matures within 110 days and is highly resistant to major races of leaf and stem rust.
4. The variety named 'MACS 6478' was bred by scientists at the Agharkar Research Institute (ARI, Pune), an autonomous institute under the Department of Science and Technology (DST).
Which crop is this?
योग्य उत्तर पर्याय (2) म्हणजेच गहू (Wheat) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
MACS 6478 (गहू वाण):
•
हा गव्हाचा (Triticum aestivum) उच्च उत्पादन देणारा संकरित वाण आहे.
•
हा वाण पुणे येथील आघारकर संशोधन संस्थेच्या (Agharkar Research Institute - ARI) शास्त्रज्ञांनी विकसित केला आहे.
•
वैशिष्ट्ये: हा वाण ११० दिवसांत तयार होतो, तांबेरा (Rust) रोगास दाद देत नाही, आणि कोरडवाहू व बागायती दोन्ही स्थितीत सरासरी हेक्टरी ५० ते ६० क्विंटल उत्पादन देतो.
•
महाराष्ट्रातील सांगली, सातारा, कोल्हापूर व मराठवाड्यातील गावांत या वाणाने शेतकऱ्यांचे उत्पादन दुप्पट केले आहे.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
तांदूळ, तूर आणि मका यांचे शास्त्रीय नाव एस्टिव्हम (Aestivum) नाही; गव्हाचे शास्त्रीय नाव *Triticum aestivum* (चपातीचा गहू) आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
गव्हाचे प्रमुख प्रकार: १. *Triticum aestivum* (सर्वसामान्य ब्रेड/चपाती गहू), २. *Triticum durum* (रवा/शेवयांसाठीचा जाडा गहू), ३. *Triticum dicoccum* (महाराष्ट्रातील पारंपरिक 'खपली गहू').
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (2) i.e. Wheat.
Detailed Analysis:
•
MACS 6478 (Wheat Variety):
•
Developed by crop geneticists at the Agharkar Research Institute (ARI, Pune), an autonomous body under DST, Government of India.
•
Classified botanically under *Triticum aestivum* (common bread wheat).
•
Agronomic traits: Matures in 110 days, exhibits robust resistance against stem rust and leaf rust pathogens, and yields 50-60 quintals per hectare under limited irrigation.
•
Adopted widely across Western Maharashtra and Marathwada to enhance farm incomes.
Distractor Analysis:
•
Rice (*Oryza sativa*), Arhar (*Cajanus cajan*), and Maize (*Zea mays*) do not carry the specific epithet *aestivum*.
•
Therefore, Option (2) is conclusively correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Major cultivated wheat species in Maharashtra: 1. *Triticum aestivum* (Common bread wheat), 2. *Triticum durum* (Durum/semolina wheat), 3. *Triticum dicoccum* (Traditional low-glycemic 'Khapli' wheat).