दगडी कोळशाचे कार्बनचे प्रमाण, उष्णतामूल्य आणि गुणवत्ता यानुसार उच्च गुणवत्तेकडून कनिष्ठ गुणवत्तेकडे (उतरत्या क्रमाने) योग्य क्रम कोणता आहे? (a) बिट्युमिनस (b) पीट (c) अँथ्रासाईट (d) लिग्नाईट
EN
Which of the following is the correct sequence of coal varieties arranged from highest quality to lowest quality (descending order) based on carbon content and calorific value?
(a) Bituminous
(b) Peat
(c) Anthracite
(d) Lignite
योग्य उत्तर पर्याय (3) म्हणजेच (c), (a), (d) आणि (b) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
दगडी कोळशाच्या गुणवत्तेनुसार अचूक उतरता क्रम खालीलप्रमाणे आहे:
१.
(c) अँथ्रासाईट (Anthracite): सर्वोत्तम दर्जाचा कोळसा, ८०% ते ९५% कार्बन, कठीण, चकचकीत व सर्वाधिक उष्णता देणारा.
२.
(a) बिट्युमिनस (Bituminous): दुसऱ्या क्रमांकाचा कोळसा, ६०% ते ८०% कार्बन, औद्योगिक आणि पोलाद भट्ट्यांसाठी सर्वाधिक वापरला जाणारा.
३.
(d) लिग्नाईट (Lignite): 'तपकिरी कोळसा' (Brown coal), ४०% ते ५५% कार्बन, जास्त ओलावा आणि मध्यम उष्णता (उदा. तामिळनाडूतील नेवेली लिग्नाईट).
४.
(b) पीट (Peat): कोळशाच्या निर्मितीची पहिली प्राथमिक अवस्था, ४०% पेक्षा कमी कार्बन, भरपूर धूर आणि अत्यंत कमी उष्णता.
•
उतरता क्रम: (c) अँथ्रासाईट > (a) बिट्युमिनस > (d) लिग्नाईट > (b) पीट.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (3) c, a, d आणि b हा अचूक क्रम दर्शवितो.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारतातील सुमारे ८०% कोळसा बिट्युमिनस प्रकारचा असून तो प्रामुख्याने गैर-कोकिंग ग्रेडचा आहे. भारतातील एकमेव अँथ्रासाईट कोळसा जम्मू-काश्मीरमधील रियासी/उधमपूर भागात अत्यंत अल्प प्रमाणात आढळतो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3) i.e. (c), (a), (d) and (b).
Detailed Analysis:
Ranking of coal varieties in strict descending order of carbon content, hardness, and thermal energy:
1.
(c) Anthracite: Premier grade metamorphic coal containing 80% to 95% carbon, lustrous black, burns with high heat and zero smoke.
2.
(a) Bituminous: Dense commercial coal containing 60% to 80% carbon, extensively used in smelting and thermal power.
3.
(d) Lignite: Often termed 'brown coal', containing 40% to 55% carbon with high inherent moisture (e.g., Neyveli in Tamil Nadu).
4.
(b) Peat: Early vegetative stage of coalification, containing <40% carbon, produces heavy smoke and low calorific yield.
•
Descending order: Anthracite (c) > Bituminous (a) > Lignite (d) > Peat (b).
Distractor Analysis:
•
Only Option (3) correctly sequences: c - a - d - b.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Over 80% of India's geological coal reserve is of Bituminous grade. Prime Anthracite occurs solely in minimal localized pockets in Jammu and Kashmir (Reasi).