नागरीकरणाच्या प्रक्रियेतील 'परि-नागरीकरण' (Peri-Urbanization / पेरी-अर्बनायझेशन) या संकल्पनेसंदर्भात खालीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत? (A) ही अशी प्रक्रिया आहे जिथे मुख्य शहर आणि लगतच्या ग्रामीण भागातील पारंपारिक सीमा अस्पष्ट होऊन ती एकमेकांत मिसळू लागतात. (B) यामध्ये शहराचा विस्तार सभोवतालच्या शेतजमिनी आणि खेड्यांच्या दिशेने विखुरलेल्या स्वरूपात (Urban Sprawl) वेगाने होतो. (C) परि-नागरी प्रदेशात ग्रामीण शेती आणि नागरी सेवा या दोन्ही जीवनशैलींची संमिश्र वैशिष्ट्ये आढळतात, म्हणून या संक्रमणाला 'रर्बन' (Rurban) पट्टा असेही म्हणतात. योग्य पर्याय निवडा:
EN
Regarding the demographic and spatial process of 'Peri-Urbanization', which of the following statements are correct?
(A) It describes a phenomenon where the structural boundary between rural and urban spaces starts blurring and dissolving.
(B) It involves a dispersed outgrowth and urban sprawl of the core city invading adjoining agricultural hinterlands and villages.
(C) Peri-urban zones exhibit hybrid socio-economic characteristics of both rural agriculture and urban services, often termed the 'Rurban' transition zone.
Select the correct option:
योग्य उत्तर पर्याय (4) म्हणजेच वरील सर्व विधाने (A), (B) आणि (C) बरोबर आहेत.
सविस्तर विश्लेषण:
•
परि-नागरीकरण (Peri-Urbanization):
•
हे महानगरांच्या सीमेवर आणि ग्रामीण परिसराच्या दरम्यान विकसित होणारे संक्रमण क्षेत्र (Transition Zone) आहे (उदा. पुण्याच्या भोवतालचा हिंजवडी, वाघोली, चाकण पट्टा किंवा मुंबई भोवतालचा पालघर, बदलापूर पट्टा).
•
वैशिष्ट्ये:
१.
सीमांचा लोप (Blurring Boundaries): शहर कोठे संपते आणि गाव कोठे सुरू होते हे ओळखणे कठीण होते.
२.
शहरी फैलाव (Urban Sprawl): शेतजमिनींचे रुपांतर निवासी संकुले, गोदामे आणि कारखान्यांमध्ये होते.
३.
रर्बन (Rurban) जीवनशैली: येथे पारंपरिक शेतीसोबतच माहिती तंत्रज्ञान, सेवा क्षेत्र आणि आधुनिक वाहतूक एकाच वेळी पाहायला मिळते.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
तिन्ही विधाने परि-नागरीकरणाची व्याख्या आणि लक्षणे अचूक विशद करतात, त्यामुळे पर्याय (4) हे योग्य उत्तर ठरते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
परि-नागरी क्षेत्रातील समस्या: शेतजमिनींचे अनियंत्रित रूपांतर, झोपडपट्ट्यांची वाढ, कचरा व सांडपाणी व्यवस्थापनाचा अभाव, आणि पायाभूत सुविधांवर (पाणी, वीज) प्रचंड ताण. केंद्र सरकारने अशा भागांच्या विकासासाठी 'श्यामा प्रसाद मुखर्जी रर्बन मिशन' (SPMRM - २०१६) सुरू केले आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (4) i.e. All statements (A), (B) and (C) are correct.
Detailed Analysis:
•
Peri-Urbanization:
•
Represents dynamic spatial and socio-economic transition zones situated on the fringe between consolidated urban cores and the rural countryside (e.g., Hinjewadi, Wagholi, Chakan around Pune; Badlapur, Vasai around Mumbai).
•
Core Attributes:
•
*Dissolution of Boundaries:* Land use becomes highly mixed and fragmented.
•
*Urban Sprawl:* Agricultural holdings are rapidly alienated for residential townships, gated communities, warehouses, and industrial estates.
•
*Rurban Synergy:* Displays an intermingling of agrarian lifeways and tertiary service-sector employment.
Distractor Analysis:
•
Statements (A), (B), and (C) together provide a comprehensive analytical definition of peri-urbanization, confirming Option (4).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
To address planned infrastructure development in peri-urban belts, the Government of India launched the Shyama Prasad Mukherji Rurban Mission (SPMRM) in 2016.