१९९१ च्या उदारीकरण आणि नवीन आर्थिक सुधारणांमागे (LPG Reforms) खालीलपैकी कोणती कारणे प्रामुख्याने कारणीभूत ठरली होती? १. प्रचंड बाह्य कर्ज आणि सरकारी वित्तीय तुटीतील विक्रमी वाढ २. देशातील जीवनावश्यक वस्तूंच्या किमतीत झालेली प्रचंड भाववाढ (महागाई) ३. भारतावर ओढवलेले गंभीर आंतरराष्ट्रीय व्यवहारतोल (BoP) संकट ४. १९९०-९१ मधील आखाती युद्ध आणि त्यामुळे तेलाच्या किमतीत झालेली वाढ खालीलपैकी योग्य पर्याय निवडा:
EN
Which of the following factors were the principal driving causes behind the Liberalization of the Economy and 1991 Economic Reforms?
1. Heavy external debt accumulation and severe rise in the fiscal deficit
2. Rampant double-digit inflation in essential commodity prices
3. An acute Balance of Payments (BoP) foreign exchange crisis
4. The 1990-91 Gulf War triggering global oil price shocks
Select the correct option from the following:
योग्य उत्तर वरील सर्व (१, २, ३ आणि ४) (पर्याय ४) आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
1.
१९९१ च्या संकटाची चतुःसूत्री:
•
१. बाह्य कर्ज व वित्तीय तूट: भारताचे परकीय कर्ज प्रचंड वाढले होते आणि सरकारचा खर्च उत्पन्नापेक्षा खूप जास्त असल्याने वित्तीय तूट ८.४% झाली होती.
•
२. प्रचंड भाववाढ: देशांतर्गत चलनवाढ १३% पेक्षा जास्त झाल्याने सर्वसामान्य जनतेचे हाल झाले.
•
३. व्यवहारतोल संकट (BoP Crisis): चालू खात्यावरील तूट (CAD) जीडीपीच्या ३% पेक्षा जास्त झाली आणि परकीय चलन साठा इतका खालावला की केवळ २ आठवड्यांची आयात करणे शक्य होते.
•
४. आखाती युद्ध (Gulf War): इराक-कुवेत युद्धामुळे कच्च्या तेलाचे भाव गगनाला भिडले आणि आखातातील भारतीयांनी मायदेशी पाठवणाऱ्या पैशांचा (Remittances) ओघ अचानक थांबला.
•
त्यामुळे या चारही कारणांनी भारताला आर्थिक सुधारणांचा मार्ग स्वीकारण्यास भाग पाडले.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
परीक्षेचा मुख्य मुद्दा: आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीने (IMF) भारताला ७ अब्ज डॉलर्सचे कर्ज मंजूर करताना या संरचनात्मक सुधारणा (LPG) लागू करण्याची अनिवार्य अट घातली होती.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is All of the above (1, 2, 3 and 4) (Option 4).
Detailed Analysis:
1.
Catalysts of the 1991 Reforms:
•
(1) External Debt & Fiscal Gap: Heavy sovereign borrowings throughout the 1980s resulted in a ballooning fiscal deficit of 8.4% of GDP.
•
(2) Double-Digit Inflation: Runaway price rises eroded real wages and consumer sentiment.
•
(3) Balance of Payments (BoP) Emergency: Current Account Deficit swelled, foreign exchange reserves dried up, and international credit rating agencies downgraded India's sovereign debt to junk status.
•
(4) Gulf War Fallout: Spiked oil import costs and abruptly halted critical remittance inflows from non-resident workers in the Middle East.
•
Together, these macroeconomic vulnerabilities necessitated the overhaul of India's economic policy.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
IMF conditionalities for the $7 billion emergency bailout mandated fundamental structural adjustments: currency devaluation, fiscal deficit contraction, and industrial delicensing.