मानवी रक्तातील तांबड्या रक्तपेशींमधील (RBCs) हिमोग्लोबिन फुफ्फुसांतून शरीराच्या पेशींपर्यंत ऑक्सिजनचे वहन प्रामुख्याने खालीलपैकी कोणत्या रासायनिक रूपात करते?
EN
In the human circulatory system, in which chemical form is oxygen primarily transported by erythrocytes from the alveoli to peripheral tissue cells?
योग्य उत्तर पर्याय (४) ऑक्सीहिमोग्लोबिन आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
रक्तातील वायूंचे वहन:
•
ऑक्सिजनचे ($O_2$) वहन दोन प्रकारे होते:
१)
ऑक्सीहिमोग्लोबिनच्या रूपात (९७% ते ९८.५%): फुफ्फुसांच्या वायुकोशांमध्ये ऑक्सिजनचा आंशिक दाब ($pO_2$) जास्त असतो. तिथे तांबड्या रक्तपेशींमधील हिमोग्लोबिन (Hb) ऑक्सिजनच्या ४ रेणूंशी उलट सुलट (Reversible) संयोग पावून 'ऑक्सीहिमोग्लोबिन' ($Hb_4O_8$ / $Hb(O_2)_4$) तयार करतो.
२)
रक्तद्रवात विरघळून (१.५% ते ३%): प्लाझ्मामध्ये भौतिकरीत्या विरघळलेल्या स्वरूपात.
•
इतर पर्यायांची पार्श्वभूमी:
•
बायकार्बोनेट्स (पर्याय १): कार्बन डायऑक्साईडचे ($CO_2$) सुमारे ७०% वहन बायकार्बोनेट आयन्सच्या ($HCO_3^-$) रूपात होते, ऑक्सिजनचे नाही.
•
कार्बोक्सीहिमोग्लोबिन (पर्याय २): जेव्हा हिमोग्लोबिन कार्बन मोनॉक्साईडशी (CO) संयोग पावतो, तेव्हा विषारी 'कार्बोक्सीहिमोग्लोबिन' बनते.
•
कार्बामिनो-हिमोग्लोबिन: $CO_2$ हिमोग्लोबिनशी जोडला जातो तेव्हा तयार होते (सुमारे २०-२५% $CO_2$ वहन).
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (४) अचूक आहे: ऑक्सिजनचे मुख्य वहन ऑक्सीहिमोग्लोबिनच्या रूपात होते.
•
पर्याय (१), (२) व (३) अयोग्य आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
कार्बन मोनॉक्साईडची (CO) हिमोग्लोबिनशी संयोग पावण्याची क्षमता (Affinity) ही ऑक्सिजनपेक्षा तब्बल २०० ते २५० पटींनी जास्त असते; म्हणूनच बंद खोलीत धुरामुळे गुदमरून मृत्यू होतो (Carbon Monoxide Poisoning).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (4) Oxyhemoglobin.
Detailed Analysis:
•
Physiological Oxygen Transport:
•
Oxygen is carried in the blood through two mechanisms:
1)
As Oxyhemoglobin (~97% to 98.5%): In pulmonary capillaries where alveolar oxygen partial pressure ($pO_2$) is high (~104 mmHg), oxygen binds reversibly to the ferrous ($Fe^{2+}$) ions of hemoglobin to form Oxyhemoglobin ($Hb + 4O_2 \rightleftharpoons Hb(O_2)_4$). At tissue capillaries where $pO_2$ is low (~40 mmHg), oxyhemoglobin dissociates, releasing oxygen to cells.
2)
Dissolved in Plasma (~1.5% to 3%): Transported physically dissolved in plasma water due to oxygen's low aqueous solubility.
•
Evaluation of Distractors:
•
Bicarbonates (Option 1): ~70% of Carbon Dioxide ($CO_2$) is transported as bicarbonate ions ($HCO_3^-$), synthesized via the enzyme carbonic anhydrase.
•
Carboxyhemoglobin (Option 2): Formed when hemoglobin binds irreversibly with poisonous Carbon Monoxide (CO).
•
Carbaminohemoglobin: Formed when ~20–23% of $CO_2$ binds with hemoglobin amino groups.
Distractor Analysis:
•
Option (4) accurately describes the primary physiological transport state of oxygen.
•
Options (1), (2), and (3) refer to $CO_2$ transport or toxic carbon monoxide poisoning.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Hemoglobin's chemical affinity for Carbon Monoxide (CO) is approximately 200 to 250 times greater than for oxygen, forming stable carboxyhemoglobin that precipitates asphyxiation.