मानवी रोगप्रतिकारक संस्थेमध्ये पेशी-मध्यस्थी प्रतिकारशक्तीसाठी (Cell-mediated immunity) जबाबदार असणाऱ्या **टी-पेशी (T-lymphocytes)** खालीलपैकी कोणत्या अवयवात परिपक्व (Mature) होतात?
EN
In the human immune system, where do **T-cells (T-lymphocytes)**, which are responsible for cell-mediated immunity, undergo functional maturation?
योग्य उत्तर थायमस ग्रंथी (Thymus gland) आहे.
मुख्य विश्लेषण:
•
सर्व लिम्फोसाइट्सची (लसिका पेशी) निर्मिती ही हाडांमधील लाल अस्थिमज्जेत (Bone marrow) प्लुरिपोटंट हेमेटोपॉइएटिक स्टेम सेल्सपासून होते.
•
अपरिपक्व टी-पेशी (Progenitor T-cells) रक्ताद्वारे छातीतील थायमस ग्रंथीत (Thymus gland) स्थलांतरित होतात. तेथे थायमोसिन संप्रेरकाच्या प्रभावाखाली त्यांचे शिक्षण, सकारात्मक व नकारात्मक निवड (Positive and negative selection) आणि अंतिम परिपक्वता (Maturation) होते. थायमस ग्रंथीत परिपक्व होत असल्यामुळेच त्यांना 'टी-पेशी' (T-cells) हे नाव देण्यात आले आहे.
•
याउलट, ज्या लसिका पेशी अस्थिमज्जेतच (Bone marrow) परिपक्व होतात, त्यांना 'बी-पेशी' (B-cells) म्हणतात.
पर्याय विश्लेषण:
•
पर्याय १ (थायरॉईड): गळ्यातील चयापचय नियंत्रक ग्रंथी आहे.
•
पर्याय २ (थायमस ग्रंथी): योग्य उत्तर. टी-पेशींच्या परिपक्वतेचे प्राथमिक लसिकाभ अंग.
•
पर्याय ३ (प्लीहा): हे दुय्यम लसिकाभ अवयव (Secondary lymphoid organ) असून रक्ताचे गाळण करते.
•
पर्याय ४ (अस्थिमज्जा): येथे टी-पेशी तयार होतात, परंतु परिपक्व थायमसमध्ये होतात; बी-पेशी अस्थिमज्जेतच परिपक्व होतात.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
रोगप्रतिकारक पेशींचा फरक हमखास विचारला जातो:
•
B-पेशी (B-lymphocytes): अस्थिमज्जेत तयार व तेथेच परिपक्व $\rightarrow$ प्रतिपिंडे (Antibodies) तयार करून ह्युमोरल प्रतिकारशक्ती देतात.
•
T-पेशी (T-lymphocytes): अस्थिमज्जेत तयार, थायमसमध्ये परिपक्व $\rightarrow$ पेशी-मध्यस्थी प्रतिकारशक्ती (Cell-Mediated Immunity) देतात. HIV विषाणू हा प्रामुख्याने CD4 Helper T-पेशींवर हल्ला करतो!
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Thymus gland.
Key Analysis:
•
All lymphocyte precursors originate from pluripotent hematopoietic stem cells within the red bone marrow.
•
Immature pro-T cells (thymocytes) leave the marrow via circulation and home to the thymus gland (located in the mediastinum behind the sternum). Within the thymic microenvironment, guided by thymic hormones such as thymosin, they undergo stringent TCR gene rearrangement, positive and negative selection, and functional differentiation and maturation.
•
Because they undergo essential maturation in the Thymus, they are designated T-lymphocytes (T-cells).
•
In contrast, lymphocytes that complete both genesis and maturation entirely within the Bone Marrow are called B-lymphocytes (B-cells).
Distractor Analysis:
•
Option 1 (Thyroid gland): Cervical metabolic gland, not involved in lymphocyte maturation.
•
Option 2 (Thymus gland): Correct answer. The definitive primary lymphoid organ for T-cell education.
•
Option 3 (Spleen): A secondary lymphoid organ that captures blood-borne antigens, not a site of primary lymphocyte education.
•
Option 4 (Bone marrow): The site of T-cell generation and B-cell maturation, but not T-cell maturation.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
High-yield immunology contrast for MPSC:
•
B-cells: Bone marrow (birth & maturation) $\rightarrow$ produce circulating Antibodies (Humoral Immunity).
•
T-cells: Bone marrow (birth) + Thymus (maturation) $\rightarrow$ mediate graft rejection and pathogen destruction (Cell-Mediated Immunity). HIV systematically destroys CD4+ Helper T-cells, collapsing this immunity!