जैवविविधतेच्या संवेदनक्षम समृद्ध स्थळांसंबंधी (Biodiversity Hotspots) खालील विधानांचा विचार करा: (अ) जैवविविधतेची समृद्ध स्थळे हे असे जैवभौगोलिक प्रदेश असतात जेथे प्रामुख्याने परदेशी/विदेशी वनस्पतींच्या प्रजाती (Exotic species) आढळतात. (ब) गेल्या काही दशकांमध्ये जागतिक पातळीवरील एकूण जैवविविधता समृद्ध स्थळांची संख्या सातत्याने घटत गेली आहे. (क) हिमालय आणि पश्चिम घाट हे भारतातील केवळ दोनच जैवविविधता समृद्ध स्थळ आहेत. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने **अयोग्य (चुकीचे)** आहे/आहेत?
EN
Consider the following statements regarding Biodiversity Hotspots:
(A) Biodiversity hotspots are biogeographic regions characterized predominantly by exotic (alien) plant species.
(B) Globally, the total recognized number of biodiversity hotspots has steadily witnessed a decline over recent decades.
(C) The Himalayas and the Western Ghats are the only two biodiversity hotspots existing in India.
Which of the statements given above is/are **INCORRECT**?
योग्य उत्तर वरील सर्व (अ, ब आणि क सर्व विधाने अयोग्य आहेत) आहे.
मुख्य विश्लेषण (विधानांचे परीक्षण):
•
विधान (अ) अयोग्य आहे: हॉटस्पॉटमध्ये विदेशी प्रजाती नसतात, तर तेथे स्थानिक प्रजातींचे (Endemic species) प्रमाण अत्यंत उच्च असते (किमान १५०० स्थानिक संवहनी वनस्पती प्रजाती असणे अनिवार्य असते).
•
विधान (ब) अयोग्य आहे: नॉर्मन मायर्स यांनी १९८८ मध्ये संकल्पना मांडली तेव्हा १० हॉटस्पॉट होते, २००० मध्ये ती संख्या २५ झाली, नंतर ३४ झाली आणि आज जगभरात एकूण ३६ जैवविविधता हॉटस्पॉट्स मान्यताप्राप्त आहेत. त्यामुळे संख्या घटलेली नसून संशोधनानुसार वाढली आहे.
•
विधान (क) अयोग्य आहे: भारतात केवळ दोन नव्हे, तर एकूण ४ जैवविविधता हॉटस्पॉट्स येतात:
१.
पश्चिम घाट आणि श्रीलंका (Western Ghats)
२.
हिमालय (Himalayas)
३.
इंडो-बर्मा प्रदेश (Indo-Burma - ईशान्य भारत)
४.
सुंदालँड (Sundaland - निकोबार बेटे)
•
विचारलेला प्रश्न 'कोणती विधाने अयोग्य आहेत' असा असल्याने (अ), (ब) आणि (क) ही तिन्ही विधाने चुकीची आहेत.
पर्याय विश्लेषण:
•
तिन्ही विधाने चुकीची असल्याने पर्याय ४ (सर्व अयोग्य) अचूक उत्तर आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
कंझर्व्हेशन इंटरनॅशनलनुसार हॉटस्पॉट ठरविण्याचे दोन कडक निकष (वारंवार विचारले जातात):
१.
तेथे किमान १,५०० संवहनी वनस्पतींच्या स्थानिक प्रजाती (Endemic species) असल्या पाहिजेत (जागतिक प्रमाणाच्या ०.५%).
२.
त्या प्रदेशातील मूळ अधिवासापैकी किमान ७०% अधिवास नष्ट झालेला असावा (म्हणजेच तो प्रदेश धोक्यात असणे आवश्यक)!
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is All of the above (A, B, and C are all incorrect).
Key Analysis (Statement Evaluation):
•
Statement (A) is INCORRECT: Biodiversity hotspots are recognized not for exotic/alien species, but for exceptional concentrations of endemic species (found nowhere else on Earth; must contain $\ge$ 1,500 endemic vascular plant species).
•
Statement (B) is INCORRECT: When British ecologist Norman Myers pioneered the concept in 1988, 10 hotspots were identified; subsequent revisions by Conservation International expanded this tally to 25, then 34, and currently 36 globally recognized biodiversity hotspots.
•
Statement (C) is INCORRECT: India encompasses territory in 4 recognized biodiversity hotspots, not merely two:
1.
Himalaya (entire Indian Himalayan region)
2.
Western Ghats & Sri Lanka
3.
Indo-Burma (covers North-Eastern states except Assam)
4.
Sundaland (includes the Nicobar group of islands)
•
Since the question explicitly asks for statements that are NOT correct, all three (A, B, and C) are false.
Distractor Analysis:
•
Because every individual statement is scientifically inaccurate, Option 4 ('All of the above') is mathematically and factually mandatory.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Conservation International's two strict criteria for a Biodiversity Hotspot:
1.
High Endemism: Must harbor at least 1,500 species of endemic vascular plants (>0.5% of the world's total).
2.
High Threat Status: Must have suffered a loss of at least 70% of its primary original habitat!