पंतप्रधान आणि त्यांच्या मंत्रिमंडळावरील 'अविश्वास प्रस्तावा'बाबत (No-Confidence Motion) खालील विधाने विचारात घ्या: (a) अविश्वास प्रस्तावासंदर्भात भारतीय राज्यघटनेमध्ये कोणत्याही कलमात प्रत्यक्ष उल्लेख आढळत नाही. (b) मंत्रिमंडळावरील अविश्वास प्रस्ताव फक्त आणि फक्त लोकसभेतच मांडला जाऊ शकतो. (c) मंत्रिमंडळावरील अविश्वास प्रस्ताव राज्यसभा किंवा लोकसभा यांपैकी कोणत्याही सभागृहात मांडता येतो. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहे/त?
EN
Consider the following statements regarding a 'No-Confidence Motion' against the Prime Minister and Council of Ministers:
(a) There is no explicit mention of a 'No-Confidence Motion' in any article of the Constitution of India.
(b) A No-Confidence Motion against the Council of Ministers can be moved only in the Lok Sabha.
(c) A No-Confidence Motion against the Council of Ministers can be introduced in either the Lok Sabha or the Rajya Sabha.
Which of the statement(s) given above is/are correct?
अविश्वास प्रस्तावाचे (No-Confidence Motion) नियम व तरतुदी:
१.
विधान (a) बरोबर आहे: भारतीय राज्यघटनेत 'अविश्वास प्रस्ताव' हा शब्द कुठेही वापरलेला नाही. घटनेचे कलम ७५(३) केवळ एवढेच सांगते की: *"मंत्रिपरिषद लोकसभेला सामूहिकरीत्या जबाबदार असेल."* अविश्वास प्रस्तावाची प्रत्यक्ष तरतूद लोकसभेच्या कामकाज नियमावलीतील 'नियम १९८' (Rule 198 of Lok Sabha Rules) मध्ये करण्यात आली आहे.
२.
विधान (b) बरोबर आणि (c) चुकीचे: कलम ७५(३) नुसार मंत्रिपरिषद केवळ आणि केवळ 'लोकसभेला' (House of the People) जबाबदार असल्याने, अविश्वास प्रस्ताव फक्त लोकसभेतच मांडला जाऊ शकतो; तो राज्यसभेत मांडता येत नाही.
३.
अविश्वास प्रस्ताव दाखल करण्यासाठी लोकसभेतील किमान ५० सदस्यांचा पाठिंबा आवश्यक असतो.
त्यामुळे विधाने (a) आणि (b) दोन्ही बरोबर असल्याने पर्याय ३ हे योग्य उत्तर आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
अविश्वास प्रस्ताव: संविधानात उल्लेख नाही (नियम १९८, लोकसभा); केवळ लोकसभेत मांडता येतो; किमान ५० सदस्यांचा पाठिंबा लागतो; संमत झाल्यास सरकारला राजीनामा द्यावा लागतो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Constitutional analysis of No-Confidence Motion:
1.
Statement (a) is correct: The term 'No-Confidence Motion' is not explicitly mentioned anywhere in the Constitution of India. Article 75(3) simply mandates that the Council of Ministers shall be collectively responsible to the Lok Sabha. The procedural mechanism is governed by Rule 198 of the Rules of Procedure and Conduct of Business in Lok Sabha.
2.
Statement (b) is correct and (c) is incorrect: Because the Council of Ministers is collectively responsible exclusively to the Lok Sabha under Article 75(3), a No-Confidence Motion can be initiated solely in the Lok Sabha, never in the Rajya Sabha.
3.
Admission of the motion requires the support of at least 50 members of the Lok Sabha.
Hence, statements (a) and (b) are correct, making Option 3 [Both (a) and (b) are correct] the right answer.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
No-Confidence Motion: Found under Lok Sabha Rule 198 (not in the Constitution text); exclusively moved in the Lok Sabha; requires minimum 50 members' support.