प्रा. सुरेश तेंडुलकर समितीने (Tendulkar Committee) २००९ मध्ये भारतातील दारिद्र्य मोजमापाच्या पद्धतीत सुधारणा करताना खालीलपैकी कोणती महत्त्वपूर्ण शिफारस केली होती?
EN
While reforming the poverty estimation framework in 2009, which landmark recommendation was made by the Prof. Suresh Tendulkar Committee?
योग्य उत्तर पर्याय ४ आहे: 'केवळ कॅलरी निकषावर विसंबून न राहता कुटुंबाच्या शिक्षण आणि आरोग्य यांवरील खाजगी खर्चाचा दारिद्र्य टोपलीत समावेश केला.'
सविस्तर विश्लेषण:
1.
तेंडुलकर समितीच्या प्रमुख शिफारशी (२००९):
•
कॅलरी निकष नाकारला: जुन्या अलघ व लकडावाला पद्धतीतील २४००/२१०० कॅलरींचा निकष तेंडुलकर समितीने रद्दबातल केला, कारण लोकांच्या उपभोग रचनेत बदल झाला होता.
•
शिक्षण व आरोग्याचा समावेश: दारिद्र्य रेषेच्या टोपलीमध्ये (Poverty Line Basket - PLB) अन्नधान्यासोबतच कुटुंबाने आरोग्य व शिक्षणावर केलेल्या प्रत्यक्ष खाजगी खर्चाचा समावेश केला.
•
शहरी दारिद्र्य टोपलीचा आधार: संपूर्ण देशासाठी २००४-०५ च्या शहरी दारिद्र्य टोपलीचा आधार घेऊन ग्रामीण भागासाठीही तसाच जीवनमान स्तर निश्चित केला.
•
URP ऐवजी MRP (Mixed Recall Period) चा वापर केला.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
तेंडुलकर समितीचे मोठे बदल:
१.
कॅलरी निकष पूर्णपणे रद्द.
२.
शिक्षण आणि आरोग्यावरील खाजगी खर्चाचा समावेश.
३.
संपूर्ण देशासाठी एकसमान दारिद्र्य टोपली (शहरी PLB वर आधारित).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 4: 'Moved away from calorie anchors to explicitly incorporate private outlays on education and health into the consumption basket.'
Detailed Analysis:
1.
Core Innovations of the Tendulkar Committee (2009):
•
Abolished Calorie-based Anchors: Dropped the rigid 2,400/2,100 kcal thresholds used since the 1979 Alagh Task Force.
•
Multi-dimensional Consumption Basket: Explicitly factored in private household expenditures on quality education and basic healthcare alongside nutritional food intake.
•
Unified Urban Reference Basket: Applied the existing urban Poverty Line Basket (PLB) uniformly across both rural and urban areas.
•
Adopted the Mixed Recall Period (MRP) consumption series.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Tendulkar Committee Paradigm Shift: Decoupled poverty measurement from uniform calorie norms and incorporated private out-of-pocket health and schooling expenditures.