भारतात सनदी सेवांची (नागरी सेवा) पायाभरणी करणारे, लाचखोरी रोखण्यासाठी अधिकाऱ्यांना भरघोस वेतन देणारे आणि नागरी सेवेचे युरोपियनीकरण करणारे 'भारतीय नागरी सेवेचे जनक' (Father of Indian Civil Services) म्हणून कोणाला ओळखले जाते?
EN
Who among the following is recognized as the 'Father of Indian Civil Services' for establishing a professional, well-paid, and disciplined civil administrative cadre in British India?
योग्य उत्तर लॉर्ड कॉर्नवॉलिस (Lord Cornwallis) आहे.
सविस्तर माहिती:
•
लॉर्ड कॉर्नवॉलिस (1786-1793): यांना 'भारतीय नागरी सेवेचे जनक' (Father of Civil Services in India) आणि 'आधुनिक पोलीस दलाचे जनक' मानले जाते.
•
नागरी सेवेतील सुधारणा (Covenanted Civil Services):
1.
कंपनीच्या अधिकाऱ्यांमधील भ्रष्टाचार नष्ट करण्यासाठी त्याने त्यांच्या वेतनात भरमसाठ वाढ केली (उदा. जिल्हाधिकाऱ्याचा पगार दरमहा 1500 रुपये + महसूल वसुलीवर 1% कमिशन).
2.
अधिकाऱ्यांच्या खाजगी व्यापारावर (Private Trade) आणि भेटवस्तू/लाच स्वीकारण्यावर पूर्ण बंदी घातली.
3.
प्रशासनात व पदोन्नतीमध्ये गुणवत्तेसोबत ज्येष्ठतेचे तत्त्व (Seniority) लागू केले.
4.
युरोपियनीकरण: कॉर्नवॉलिसचा असा अविश्वासू ग्रह होता की, *"हिंदुस्थानातील प्रत्येक मूळ रहिवासी भ्रष्ट आहे"* (Every native of Hindustan is corrupt). त्यामुळे त्याने 500 पाउंडांपेक्षा जास्त पगाराच्या सर्व वरिष्ठ पदांवरून भारतीयांना पूर्णपणे वगळले आणि ती पदे केवळ युरोपियन लोकांसाठी राखीव ठेवली.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारतीय नागरी सेवेचा जनक: लॉर्ड कॉर्नवॉलिस. महसूल मंडळाची व जिल्हाधिकारी पदाची निर्मिती: वॉरन हेस्टिंग्स. नागरी सेवकांसाठी खुली स्पर्धा परीक्षा: 1853 चा चार्टर ॲक्ट.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Lord Cornwallis.
Detailed Information:
•
Lord Cornwallis (1786–1793): Universally acknowledged as the 'Father of the Indian Civil Services' and the architect of modern police administration in India.
•
Civil Service Reforms:
1.
Drastically raised administrative salaries to root out endemic corruption (e.g., District Collectors received ₹1,500 monthly plus 1% commission on land revenue collections).
2.
Strictly enforced bans against private trade, bribes, and acceptance of expensive presents by Company servants.
3.
Established promotions regulated by the principle of Seniority.
4.
Europeanisation of Services: Harboring deep colonial prejudice that *"every native of Hindostan is corrupt"*, Cornwallis systematically barred Indians from all posts carrying an annual salary exceeding £500, reserving senior administrative echelons exclusively for Europeans.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The 'Father of Indian Civil Services' is Lord Cornwallis. Open competitive examination for the ICS was introduced by the Charter Act of 1853.