मराठवाड्याची भाग्यरेषा मानला गेलेला, छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील ऐतिहासिक पैठण शहराजवळ उभारण्यात आलेला आणि 'नाथसागर' या नावाने विख्यात असणारा आशियातील सर्वात मोठ्या मातीच्या धरणांपैकी एक असलेला 'जायकवाडी प्रकल्प' खालीलपैकी कोणत्या नदीवर बांधण्यात आला आहे?
EN
Regarded as the lifeline of Marathwada, situated near the historic town of Paithan in Chhatrapati Sambhajinagar district, and famous for its 'Nathsagar' reservoir as one of Asia's largest earthen dams, on which river is the 'Jayakwadi Project' constructed?
योग्य उत्तर पर्याय 2 (गोदावरी नदी / Godavari River) आहे.
सविस्तर भौगोलिक व सिंचन विश्लेषण:
•
जायकवाडी प्रकल्प (पैठण धरण): हा गोदावरी नदीवर छत्रपती संभाजीनगर (पूर्वीचे औरंगाबाद) जिल्ह्यातील पैठण येथे उभारण्यात आलेला महाराष्ट्र शासनाचा अत्यंत महत्त्वाचा बहुउद्देशीय प्रकल्प आहे.
•
वैशिष्ट्ये:
•
हे आशियातील सर्वात लांब मातीच्या धरणांपैकी एक आहे (एकूण लांबी सुमारे १० किमी पेक्षा जास्त).
•
याच्या विशाल जलाशयाला संत एकनाथ महाराजांच्या स्मरणार्थ 'नाथसागर' असे नाव देण्यात आले आहे.
•
या धरणाचे उद्घाटन २४ फेब्रुवारी १९७६ रोजी तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांच्या हस्ते झाले होते.
•
या प्रकल्पातून डावा कालवा (२०८ किमी) आणि उजवा कालवा (१३२ किमी) द्वारे छत्रपती संभाजीनगर, जालना, परभणी, बीड या जिल्ह्यांतील लाखो हेक्टर शेतीला सिंचन लाभते.
•
नाथसागर जलाशय हे स्थलांतरित पक्ष्यांसाठी प्रसिद्ध अभयारण्य (जायकवाडी पक्षी अभयारण्य) आहे.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
भीमा नदी: उजनी धरण (यशवंतसागर).
•
कृष्णा नदी: धोम धरण (सातारा).
•
प्रवरा नदी: भंडारदरा धरण (विल्सन डॅम / आर्थर लेक) व निळवंडे धरण.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
जायकवाडी धरणाच्या पायथ्याशी वृंदावन गार्डनच्या (म्हैसूर) धर्तीवर विकसित केलेले 'संत ज्ञानेश्वर उद्यान' पर्यटकांचे मोठे आकर्षण आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 2 (Godavari River).
Detailed Geographical and Irrigation Analysis:
•
Jayakwadi Multipurpose Project: Built across the Godavari River near Paithan in Chhatrapati Sambhajinagar district, Jayakwadi is one of the largest earthen irrigation dams in Asia.
•
Key Features:
•
Impounds the 'Nathsagar' reservoir, named in honour of Saint Eknath Maharaj, with a total gross storage capacity of approx. 102.7 TMC (2,909 million m³).
•
Inaugurated by Prime Minister Indira Gandhi on 24 February 1976.
•
Drains water via the Paithan Left Bank Canal (208 km) and Right Bank Canal (132 km) across Marathwada's drought-prone districts (Chhatrapati Sambhajinagar, Jalna, Beed, Parbhani).
•
The Nathsagar wetlands host a premier bird sanctuary attracting migratory waterfowls.
Distractor Analysis:
•
Bhima River: Ujani Dam (Yashwant Sagar) in Solapur.
•
Krishna River: Dhom Dam in Satara.
•
Pravara River: Bhandardara Dam (Wilson Dam / Arthur Lake) in Ahmednagar.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
At the foot of Jayakwadi Dam, 'Sant Dnyaneshwar Udyan', modeled on the lines of Brindavan Gardens (Mysore), is a major regional tourism landmark.