थोर वारकरी संत एकनाथ महाराज यांच्या पदस्पर्शाने पावन झालेल्या भूमीत गोदावरी नदीवर उभारण्यात आलेल्या आणि मराठवाड्याची सिंचन क्षमता उंचावणाऱ्या 'नाथसागर' या प्रसिद्ध जलाशयाचा संबंध खालीलपैकी कोणत्या धरणाशी आहे?
EN
Located in the land sanctified by great Varkari saint Eknath Maharaj and substantially elevating the irrigation potential of Marathwada across the Godavari river, the celebrated 'Nathsagar' reservoir is associated with which dam?
योग्य उत्तर पर्याय 1 (पैठण धरण / जायकवाडी प्रकल्प) आहे.
सविस्तर माहिती व विश्लेषण:
•
नाथसागर जलाशय: छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील ऐतिहासिक पैठण शहराजवळ गोदावरी नदीवर बांधलेल्या जायकवाडी धरणाच्या विशाल जलाशयाला 'नाथसागर' असे नाव देण्यात आले आहे.
•
संत एकनाथ महाराजांनी याच पैठण नगरीत गोदावरी तीरावर 'भावार्थ रामायण' व 'एकनाथी भागवत' या ग्रंथांची रचना केली होती, म्हणून त्यांच्या स्मरणार्थ या जलाशयाचे नाव नाथसागर ठेवण्यात आले.
•
या जलाशयाची साठवण क्षमता सुमारे १०२ टीएमसी (२,९०९ दशलक्ष घनमीटर) आहे.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
उजनी धरण (भीमा नदी, सोलापूर): याच्या जलाशयाचे नाव 'यशवंतसागर' आहे.
•
कोयना धरण (कोयना नदी, सातारा): याच्या जलाशयाचे नाव 'शिवसागर' आहे.
•
मुळशी धरण (मुळा नदी, पुणे): मुळशी सत्याग्रहासाठी (सेनापती बापट) प्रसिद्ध धरण.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
वारंवार विचारली जाणारी जलाशयांची नामावली:
•
पैठण धरण (जायकवाडी) = नाथसागर
•
उजनी धरण = यशवंतसागर
•
कोयना धरण = शिवसागर
•
भंडारदरा धरण = आर्थर लेक
•
राधानगरी धरण = लक्ष्मी तलाव
•
तोतलाडोह धरण = मेघदूत जलाशय.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 1 (Paithan Dam / Jayakwadi Project).
Detailed Information and Analysis:
•
Nathsagar Reservoir: The massive storage reservoir of the Jayakwadi Dam constructed on the Godavari River near Paithan in Chhatrapati Sambhajinagar district is officially designated 'Nathsagar'.
•
Named in revered memory of Saint Eknath Maharaj, who lived in Paithan and authored literary masterpieces 'Eknathi Bhagavata' and 'Bhavartha Ramayana'.
•
Impounds approx. 102.7 TMC of water, serving agricultural, industrial, and drinking water needs of Chhatrapati Sambhajinagar and Jalna cities.
Distractor Analysis:
•
Ujani Dam (Bhima river, Solapur): Named 'Yashwant Sagar'.
•
Koyna Dam (Koyna river, Satara): Named 'Shivsagar'.
•
Mulshi Dam (Mula river, Pune): Famous for Mulshi Satyagraha led by Senapati Bapat.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Common reservoir designations in Maharashtra:
•
Jayakwadi (Paithan) = Nathsagar
•
Ujani (Bhima) = Yashwant Sagar
•
Koyna = Shivsagar
•
Bhandardara = Arthur Lake
•
Totladoh = Meghdoot Reservoir.