योग्य उत्तर पर्याय 1 (जांभी मृदा / Laterite Soil) आहे.
सविस्तर मृदा निर्मिती विश्लेषण:
•
जांभी मृदा (Laterite Soil):
•
निर्मिती प्रक्रिया: अतिवृष्टी (३,००० मिमीपेक्षा जास्त) आणि तीव्र उष्णता असणाऱ्या प्रदेशात खडकांमधील सिलिका आणि विद्राव्य घटक वाहून जातात (Leaching / निखालन प्रक्रिया).
•
जमिनीच्या वरच्या थरात केवळ लोह (Iron) आणि ॲल्युमिनियमचे संयुगे शिल्लक राहतात. लोहाच्या ऑक्सिडीकरणामुळे या मृदेला गडद तांबडा-जांभळा रंग प्राप्त होतो.
•
वितरण: सह्याद्रीच्या घाटमाथ्यावर (महाबळेश्वर, पाचगणी, माथेरान, आंबोली, गगनबावडा) आणि दक्षिण कोकणात (रत्नागिरी व सिंधुदुर्ग).
•
पिके: ही मृदा अन्नधान्यासाठी अनुत्पादक असली तरी काजू, आंबा (हापूस), सुपारी आणि मसाल्याच्या पिकांसाठी अत्यंत उपयुक्त ठरते.
इतर मृदा प्रकार (Distractor Analysis):
•
काळी रेगुर मृदा: महाराष्ट्र पठारावरील कमी ते मध्यम पावसाच्या नदी खोऱ्यात आढळते.
•
गाळाची मृदा: नद्यांच्या मुखाशी व पूर मैदानात आढळते.
जांभी मृदेत चुनखडी, पोटॅश, फॉस्फरस आणि सेंद्रिय द्रव्यांची (ह्युमस) कमतरता असते; परंतु लोह आणि ॲल्युमिनियमचे प्रमाण प्रचंड जास्त असते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 1 (Laterite Soil).
Detailed Pedological & Leaching Analysis:
•
Laterite Soil Formation:
•
Forms under heavy rainfall (>3,000 mm) alternating with dry periods. Severe chemical leaching washes downward the silica and soluble alkalis.
•
Leaves behind insoluble hydrated oxides of Iron and Aluminium (Bauxite) in the surface horizon, imparting its signature deep rusty-red/lateritic coloration.
•
Distribution: Sahyadri crestlines (Ghatmatha) such as Mahabaleshwar, Panchgani, Matheran, and Gaganbawda, as well as the low lateritic plateaus of South Konkan (Ratnagiri and Sindhudurg).
•
Agriculture: Deficient in nitrogen, potassium, and phosphorus for general food grains, but ideal for horticultural plantations of cashew, mango (Alphonso), and arecanut.
Distractor Analysis:
•
Black Regur Soil: Characteristic of the semi-arid Deccan plateau basalt basins.
•
Alluvial Soil: Deposited along riverbeds and estuaries.
Laterite soil is rich in iron and aluminium oxides but deficient in lime, potash, nitrogen, and humus. In Sindhudurg, it hardens upon exposure to air and is quarried into building blocks (Chira).
