मृदा निर्मिती (Pedogenesis) आणि जमिनीच्या सुपीकतेमध्ये गांडूळ, वाळवी, मुंग्या आणि तत्सम जैविक घटकांची (Soil Organisms) मुख्य भूमिका कोणती असते?
EN
In pedogenesis and soil fertility maintenance, what is the primary functional role played by earthworms, termites, ants, and edaphic organisms?
योग्य उत्तर पर्याय (2) आहे.
विश्लेषण:
•
जैविक घटक (Biotic Factors in Soil): गांडुळे, वाळवी, मुंग्या, किडे आणि सूक्ष्मजीव हे मृदा निर्मितीमध्ये अत्यंत महत्त्वाची जैविक भूमिका बजावतात.
•
सेंद्रिय पदार्थांचे विघटन: वनस्पतींचा पालापाचोळा आणि प्राण्यांचे अवशेष बारीक तुकड्यांत करून त्यांचे पचन करतात, ज्यामुळे ह्युमसची (Humus) निर्मिती होते.
•
मृदेची उलथापालथ (Bioturbation): हे सजीव जमिनीत खोल बिळे करतात, ज्यामुळे खालची माती वर आणि वरची माती खाली येते (Pedoturbation), माती भुसभुशीत होते, हवा खेळती राहते आणि पावसाचे पाणी जमिनीत खोलवर सहज झिरपते.
•
गांडुळाला म्हणूनच 'शेतकऱ्यांचा मित्र' किंवा 'निसर्गाचा नांगर' म्हटले जाते.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (1), (3) व (4) हे अवैज्ञानिक आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
गांडुळाच्या विष्ठेला 'व्हर्मिकास्ट' (Vermicast) म्हणतात; यामध्ये नत्र (N), स्फुरद (P) आणि पालाश (K) पिकांना सहज उपलब्ध अशा स्वरूपात असतात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (2).
Analysis:
•
Soil Organisms in Pedogenesis: Earthworms, termites, micro-arthropods, and burrowing insects are essential biological weathering agents.
•
Decomposition: They ingest and fragment organic residues, accelerating humification and microbial mineralization of essential plant nutrients.
•
Bioturbation: Their relentless burrowing excavates macroscopic pore networks, facilitating gas exchange, downward water infiltration, and structural granulation.
•
Earthworms are aptly described as the 'Farmer's Best Friend' and 'Nature's Ploughman'.
Distractor Analysis:
•
Options (1), (3), and (4) are scientifically unfounded.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Earthworm fecal excretions ('Vermicasts') are extraordinarily enriched in bio-available nitrates, phosphates, and exchangeable potassium.