महाराष्ट्रातील नाशिक, पुणे, अहमदनगर आणि सोलापूर या पश्चिम महाराष्ट्रातील अवर्षणप्रवण व पठारी जिल्ह्यांमध्ये खालीलपैकी कोणत्या प्रकारची मृदा प्रामुख्याने आणि सर्वत्र आढळते?
EN
Which type of soil is predominantly and extensively found across the drought-prone plateau districts of Western Maharashtra including Nashik, Pune, Ahmednagar, and Solapur?
योग्य उत्तर पर्याय (3) म्हणजेच 'बेसाल्ट खडकापासून बनलेली काळी रेगूर मृदा' हे आहे.
विश्लेषण:
•
पश्चिम महाराष्ट्रातील पठारी जिल्हे (नाशिक, पुणे, अहमदनगर, सोलापूर, सातारा, सांगली) हे दख्खनच्या लाव्हारस बेसाल्ट खडकावर वसलेले आहेत.
•
या प्रदेशात मध्यम ते खोल काळी रेगूर मृदा सर्वत्र पसरलेली आहे. गोदावरी, भीमा, नीरा, सीना आणि मुळा-मुठा नद्यांच्या खोऱ्यात या मृदेची खोली १ ते ३ मीटरपर्यंत आढळते.
•
या मृदेमध्ये रब्बी ज्वारी, बाजरी, डाळींब, द्राक्षे, कांदा आणि ऊस या पिकांचे मोठे उत्पादन घेतले जाते (उदा. नाशिकचा कांदा व द्राक्षे, सोलापूरची डाळिंबे व ज्वारी).
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (1) कोकण किनारपट्टीवर आढळते.
•
पर्याय (2) रत्नागिरी व सिंधुदुर्गमध्ये आढळते.
•
पर्याय (4) पूर्व विदर्भातील भंडारा-गोंदियात आढळते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
सोलापूर जिल्ह्यात भीमा आणि सीना नद्यांच्या खोऱ्यातील काळ्या जमिनीत उत्कृष्ट दर्जाची 'मालदांडी' (Maldandi 35-1) ज्वारी पिकवली जाते, ज्याला GI टॅग मिळाला आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3), i.e., 'Black Regur soil derived from basalt bedrock'.
Analysis:
•
Geographic Setting: Western Maharashtra plateau districts (Nashik, Pune, Ahmednagar, Solapur) rest on deep horizontal Deccan basalt formations.
•
Soil Pattern: Medium to deep Black Regur soil predominates across valley floors and interfluves of the Godavari, Bhima, Nira, and Sina basins.
•
Agrarian Profile: Highly conducive for Rabi sorghum, onions, grapes, pomegranates, and irrigated sugarcane (e.g., Nashik grapes/onions, Solapur pomegranates/jowar).
Distractor Analysis:
•
Option (1) is confined to tidal marine coastlines.
•
Option (2) is restricted to humid South Konkan.
•
Option (4) is found over Archaean shields of Eastern Vidarbha.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The deep regur tracts along the Bhima-Sina basin in Solapur produce the world-famous 'Maldandi' (M-35-1) Rabi Jowar, granted Geographical Indication (GI) status.