'केंद्रकीय संमीलन' (Nuclear Fusion) प्रक्रियेच्या संदर्भात खालीलपैकी कोणते विधान अचूक (योग्य) आहे?
EN
Which of the following statements is correct regarding the 'Nuclear Fusion' process?
योग्य उत्तर पर्याय (३) सूर्य आणि इतर ताऱ्यांमधील प्रचंड ऊर्जेचा मुख्य नैसर्गिक स्त्रोत केंद्रकीय संमीलन हाच आहे.
विश्लेषण:
•
केंद्रकीय संमीलन (Nuclear Fusion): अतिउच्च तापमानाला (कोट्यवधी अंश सेल्सिअस) आणि दाबाला दोन किंवा अधिक हलकी केंद्रके (उदा. हायड्रोजनचे समस्थानिक ड्युटेरियम आणि ट्रिटियम) एकत्र येऊन एक जड केंद्रक (हेलियम) तयार करतात आणि प्रचंड ऊर्जा मुक्त होते.
•
सूर्याच्या केंद्रभागात प्रोटॉन-प्रोटॉन चक्राद्वारे हायड्रोजनचे हेलियममध्ये संमीलन होते, ज्यातून सूर्यप्रकाश व सौर ऊर्जा निर्माण होते.
•
हायड्रोजन बॉम्ब (Thermonuclear bomb) हा अनियंत्रित केंद्रकीय संमीलनावर आधारित आहे.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय १: व्यावसायिक अणुभट्ट्यांमध्ये केंद्रकीय विखंडन (Fission) वापरले जाते; नियंत्रित संमीलन (उदा. ITER प्रकल्प) अजूनही प्रायोगिक टप्प्यात आहे.
•
पर्याय २ व ४: हे विखंडनाचे (Nuclear Fission) गुणधर्म आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
अणुबॉम्ब (Atom Bomb) = केंद्रकीय विखंडन (Fission - युरेनियम/प्लुटोनियम). हायड्रोजन बॉम्ब व सूर्य = केंद्रकीय संमीलन (Fusion - हायड्रोजन/ड्युटेरियम). संमीलनात विखंडनापेक्षा कैक पट जास्त ऊर्जा निर्माण होते!
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3) Nuclear fusion is the primary natural source of energy in the Sun and stars.
Analysis:
•
Nuclear Fusion is the process where two light atomic nuclei (such as hydrogen isotopes: deuterium and tritium) combine under extreme thermal kinetic energy (millions of Kelvins) to form a heavier nucleus (helium), releasing enormous binding energy.
•
The Sun and main-sequence stars generate energy through stellar nucleosynthesis (proton-proton chain reaction and CNO cycle).
•
The Hydrogen (thermonuclear) Bomb operates on uncontrolled nuclear fusion.
Distractor Analysis:
•
Option 1: Commercial nuclear power plants worldwide operate exclusively on Nuclear Fission; controlled commercial fusion (e.g., ITER, Tokamaks) remains developmental.
•
Options 2 & 4: Describe Nuclear Fission, which uses heavy isotopes like Uranium-235.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Atomic Bomb = Nuclear Fission (U-235/Pu-239). Hydrogen Bomb & Solar Energy = Nuclear Fusion (Deuterium-Tritium). Fusion produces substantially more energy per unit mass than fission.