खालीलपैकी कोणते मूलद्रव्य हे वनस्पतींच्या पोषणासाठी 'सूक्ष्म-पोषकद्रव्य' (Micronutrient / Trace Element) म्हणून आवश्यक असते?
EN
Which of the following elements functions as an indispensable 'Micronutrient' (Trace Element) in plant nutrition?
✅ योग्य उत्तर पर्याय (४) आहे.
🔹 संकल्पनात्मक वर्गीकरण:
•
बृहत्-पोषकद्रव्ये (Macronutrients - गरज > १-१० मिग्रॅ/ग्रॅम कोरडे वजन):
•
प्राथमिक: नत्र (N), स्फुरद (P), पालाश (K)
•
दुय्यम: कॅल्शियम (Ca), मॅग्नेशियम (Mg), गंधक (S)
•
मूलभूत संरचनात्मक: कार्बन (C), हायड्रोजन (H), ऑक्सिजन (O)
•
सूक्ष्म-पोषकद्रव्ये (Micronutrients / Trace Elements - गरज < ०.१ मिग्रॅ/ग्रॅम कोरडे वजन):
•
लोह (Fe), मँगनीज (Mn), जस्त/झिंक (Zn), तांबे (Cu), बोरॉन (B), मॉलिब्डेनम (Mo), क्लोरीन (Cl), निकेल (Ni).
•
झिंक (Zn): हे 'ऑक्सिन' (Auxin / IAA) या वनस्पती वाढ संप्रेरकाच्या संश्लेषणासाठी आणि कार्बोक्सिलेस विकरांच्या कार्यासाठी अत्यंत आवश्यक सूक्ष्म घटक आहे.
🔹 इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
सल्फर (गंधक) व मॅग्नेशियम: दुय्यम बृहत्-पोषकद्रव्ये (Secondary Macronutrients) आहेत.
•
पोटॅशियम (पालाश): प्राथमिक बृहत्-पोषकद्रव्य (Primary Macronutrient) आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
तांदळामध्ये (भातामध्ये) झिंकच्या कमतरतेमुळे 'खैरा' (Khaira Disease) हा अत्यंत प्रसिद्ध रोग होतो, ज्यावर झिंक सल्फेटची फवारणी केली जाते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
✅ Correct Answer: Option (4)
🔹 Taxonomy of Plant Nutrients:
•
Macronutrients (Required in concentrations $>10\text{ mmol/kg}$ dry matter):
•
Primary: N, P, K
•
Secondary: Ca, Mg, S
•
Structural: C, H, O
•
Micronutrients (Required in trace amounts $<10\text{ mmol/kg}$ dry matter):
•
Fe, Mn, Zinc (Zn), Cu, B, Mo, Cl, Ni.
•
Zinc (Zn): Operates as an essential catalytic cofactor for various enzymes (e.g., alcohol dehydrogenase, carbonic anhydrase) and is vital for the biosynthesis of the growth hormone Auxin (IAA).
🔹 Distractor Analysis:
•
Sulfur & Magnesium: Secondary macronutrients.
•
Potassium: Primary macronutrient.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Zinc deficiency in paddy crops leads to the notorious Khaira Disease of rice, characterized by chlorotic patches turning bronze-colored, which is rectified by spraying zinc sulfate ($ZnSO_4$).