🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) Rajyaseva Pre 2015 MEDIUM

भारतीय संविधानाची 'मूलभूत संरचना' हा सिद्धांत कशापासून निहित केला आहे?

EN The 'basic structure' theory of the Constitution of India is implied from

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

संविधानाची काही वैशिष्ट्ये इतकी आवश्यक आहेत की ती रद्द करणे शक्य नाही.

certain features of the Constitution are so essential to it that they cannot be abrogated.

मूलभूत अधिकार संक्षिप्त किंवा काढून टाकले जाऊ शकत नाहीत.

fundamental rights cannot be abridged or taken away.

अनुच्छेद 368 मध्ये नमूद केलेल्या प्रक्रियेनुसार संविधानात दुरुस्ती करता येणार नाही.

the Constitution cannot be amended except in accordance with the procedure prescribed in Article 368.

प्रस्तावनेत सुधारणा करणे शक्य नाही कारण तो संविधानाचा भाग नाही.

the Preamble cannot be amended for it is not a part of the Constitution.

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

बरोबर उत्तर: पर्याय १ (संविधानाची काही वैशिष्ट्ये इतकी आवश्यक आहेत की ती रद्द करणे शक्य नाही.)

सविस्तर विश्लेषण:

• मूलभूत संरचनेचा सिद्धांत (Basic Structure Doctrine): सर्वोच्च न्यायालयाच्या ऐतिहासिक केशवानंद भारती वि. केरळ राज्य (१९७३) खटल्यात १३ न्यायाधीशांच्या घटनापीठाने हा सिद्धांत प्रस्थापित केला.

• तत्वज्ञानात्मक गाभा: संसदेला अनुच्छेद ३६८ अंतर्गत राज्यघटनेत दुरुस्ती करण्याचा व्यापक अधिकार असला, तरी संविधानाची मूलभूत चौकट / मूळ वैशिष्ट्ये नष्ट, नष्टप्राय किंवा रद्द (abrogate) करण्याचा अधिकार संसदेला नाही.

• संविधानातील काही आदर्श, मूल्ये व वैशिष्ट्ये (उदा. लोकशाही, प्रजासत्ताक स्वरूप, संघराज्य, न्यायालयीन पुनर्विलोकन, धर्मनिरपेक्षता, कायद्याचे राज्य) ही इतकी पायाभूत आहेत की ती बदलल्यास संविधानाचे मूळ स्वरूपच नष्ट होईल.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

'मूलभूत संरचना' ही संज्ञा भारतीय संविधानात कुठेही व्याख्यायित केलेली नाही. मिनर्व्हा मिल्स खटला (१९८०) आणि वामन राव खटला (१९८१) मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने या सिद्धांताला आणखी बळकटी दिली की २४ एप्रिल १९७३ नंतर संमत झालेले कायदे मूलभूत संरचनेच्या निकषावर तपासले जाऊ शकतात.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 1 (certain features of the Constitution are so essential to it that they cannot be abrogated.)

Detailed Analysis:

• Genesis of the Doctrine: The Basic Structure Doctrine was propounded by the Supreme Court of India in the landmark Kesavananda Bharati v. State of Kerala (1973) case by a historic 13-judge constitutional bench.

• Core Principle: While Parliament enjoys plenary constituent power under Article 368 to amend any part of the Constitution, this amending power is limited and does not extend to altering, destroying, or abrogating the foundational features or essential identity of the Constitution.

• Such core pillars include Judicial Review, Secularism, Federalism, Rule of Law, Democracy, and the separation of powers.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

The expression 'Basic Structure' is not defined anywhere in the Constitution of India. It is a judicially crafted constitutional safeguard to protect constitutional supremacy against unchecked legislative majoritarianism.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✓ पर्याय (1) संविधानाची काही वैशिष्ट्ये इतकी आवश्यक आहेत की ती रद्द करणे शक्य नाही. (अचूक उत्तर): बरोबर उत्तर:** **पर्याय १ (संविधानाची काही वैशिष्ट्ये इतकी आवश्यक आहेत की ती रद्द करणे शक्य नाही.)**

⚠️ पर्याय (2) मूलभूत अधिकार संक्षिप्त किंवा काढून टाकले जाऊ शकत नाहीत. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) अनुच्छेद 368 मध्ये नमूद केलेल्या प्रक्रियेनुसार संविधानात दुरुस्ती करता येणार नाही. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) प्रस्तावनेत सुधारणा करणे शक्य नाही कारण तो संविधानाचा भाग नाही. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (GS) पेपर-१' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (GS-१)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (GS) पेपर-१

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (GS) पेपर-१' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (GS) पेपर-१' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (GS) पेपर-१' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'संविधानाची काही वैशिष्ट्ये इतकी आवश्यक आहेत की ती रद्द करणे शक्य नाही.' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (GS) पेपर-१' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (GS) पेपर-१' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

भारतीय संविधानाची 'मूलभूत संरचना' हा सिद्धांत कशापासून ​निहित केला आहे?

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन

भारतीय संविधानाची 'मूलभूत संरचना' हा सिद्धांत कशापासून निहित केला आहे?