योग्य उत्तर: पर्याय १ (विधान 'A' आणि 'B' दोन्ही सत्य आहेत आणि 'B' हे 'A' चे योग्य स्पष्टीकरण आहे)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
पृथ्वीचे उष्णता बजेट (Heat Budget of the Earth) आणि अल्बेडो (Albedo):
•
विधान 'A' सत्य आहे:
•
सूर्यमालेतून पृथ्वीकडे येणाऱ्या एकूण १०० एकक सौर ऊर्जेपैकी (Solar Insolation) सुमारे ३५% ऊर्जा (३५ एकक) ही पृथ्वीचा पृष्ठभाग किंवा वातावरण तापवण्यासाठी अजिबात उपयुक्त ठरत नाही.
•
ही ऊर्जा वातावरणात शोषली न जाता तडक अंतराळात परावर्तित होते. या परावर्तित उष्णतेला 'पृथ्वीच्या पृष्ठभागाचा अल्बेडो' (Albedo of the Earth) म्हणतात.
•
विधान 'B' सत्य आहे आणि 'A' चे योग्य स्पष्टीकरण आहे:
•
हे ३५ एकक उष्णतेचे परावर्तन कसे होते याचे अचूक स्पष्टीकरण विधान 'B' मध्ये दिले आहे:
1.
ढगांद्वारे: २७ एकक ऊर्जा ढगांच्या वरच्या भागातून परावर्तित होते.
2.
हवेतील रेणू व धुलिकणांद्वारे: २ एकक ऊर्जा वातावरणातील सूक्ष्म धुलिकण आणि वायू रेणूंच्या विखुरण्यामुळे (Scattering) अंतराळात परत फेकली जाते.
3.
पृथ्वीच्या पृष्ठभागाद्वारे (बर्फ व पाणी): ६ एकक ऊर्जा पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरून थेट परावर्तित होते.
•
अशा प्रकारे लघुतरंग (Short Waves), विखुरणे (Scattering) आणि परावर्तन (Reflection) प्रक्रियेद्वारे ही उष्णता अंतराळात परत पाठवली जाते.
त्यामुळे विधान 'A' आणि 'B' दोन्ही सत्य असून 'B' हे 'A' चे योग्य स्पष्टीकरण आहे.
•
पृथ्वीचा सरासरी अल्बेडो: सुमारे ०.३० ते ०.३५ (३०% ते ३५%).
•
सर्वाधिक अल्बेडो: ताजा बर्फ (Fresh Snow - सुमारे ८०% ते ९०% परावर्तन).
•
सर्वात कमी अल्बेडो: काळी माती आणि डांबरी रस्ते (५% ते १०%).
•
पृथ्वीचे सरासरी तापमान स्थिर राहण्याचे कारण म्हणजे 'उष्णता बजेट'चे परिपूर्ण संतुलन होय.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (Statements ‘A’ and ‘B’ are both true and ‘B’ is the correct explanation of ‘A’)
Detailed Explanation:
Earth's Heat Budget and Albedo:
•
Statement ‘A’ is true:
•
Of the total incoming solar radiation (insolation) reaching the top of the atmosphere (100 units), roughly 35% (35 units) is reflected back into space without contributing to heating either the Earth's surface or the atmosphere.
•
This reflected fraction of solar radiation is formally termed the Albedo of the Earth.
•
Statement ‘B’ is true and correctly explains ‘A’:
•
Statement ‘B’ provides the exact physical mechanism through which these 35 units are reflected back into space:
1.
Clouds: Approximately 27 units are reflected directly from the tops of clouds.
2.
Scattering by dust and gas molecules: About 6 units are scattered by small atmospheric aerosols and dust particles into outer space.
3.
Earth's surface: About 2 units are reflected directly from snow-covered, glaciated, and water surfaces.
•
All this loss occurs as short-wave radiation via scattering and reflection back into the cosmic void.
Therefore, both statements are true and Statement ‘B’ is the correct scientific explanation of Statement ‘A’.
Albedo Values to Remember:
•
Mean Earth Albedo: $\approx 0.30 - 0.35$ (30% to 35%).
•
Highest Albedo: Fresh snow / Ice sheets ($80\% - 90\%$).
•
Moderate Albedo: Deserts ($20\% - 30\%$), Forests ($10\% - 20\%$).
•
Lowest Albedo: Dark water bodies and wet soil ($5\% - 10\%$).
