उतारा (प्र. क्र. 31 ते 35) : महाराष्ट्रातील जंगल सत्याग्रह (1930) मिठाचा कायदा मोडण्याचा कार्यक्रम सबंध मे महिनाभर राबविल्यानंतर काँग्रेस कार्यकर्त्यांनी जंगलाचे कायदे मोडण्याचा कार्यक्रम हाती घेतला. ग्रामीण भागातील जनतेच्या उपजीविकेसाठी जमीन, गुरेढोरे आणि जंगल या तीन गोष्टींची गरज असते. ब्रिटिश राजवटीत 1866 नंतर जंगलांच्या वापरावर अनेक निर्बंध लादण्यात आले होते. संरक्षित जंगलांमध्ये गुरे चारणे, गवत व झाडे तोडण्यास बंदी घालण्यात आली होती. परिणामी जळाऊ लाकूड, फळे आणि वनौषधी मिळवण्यासाठी आदिवासींना वनरक्षकांना हुलकावणी द्यावी लागत असे. वन कायद्यांबद्दलचा जनतेतील तीव्र असंतोष लक्षात घेऊन जुलै 1930 पासून मिठाच्या कायद्यासोबतच जंगल कायदे मोडण्याचा सत्याग्रह सुरू करण्याचे ठरले. जंगल सत्याग्रह समितीला असे वाटले की, अहमदनगर जिल्ह्यातील संगमनेर व अकोले तालुके या आंदोलनासाठी अनुकूल आहेत आणि म्हणून समितीचे मुख्य कार्यालय संगमनेर येथे उघडण्यात आले. रामकृष्णदास महाराज, लालजी पेंडसे आणि श्रीपाद शंकर नवरे हे या सत्याग्रहाचे प्रमुख नेते होते. श्री. नवरे यांनी एक पत्रक काढून 'आपण आता सागराकडून पर्वताकडे जात आहोत' असे जाहीर केले. तर्कतीर्थ लक्ष्मणशास्त्री जोशी, श्रीनिवास सरदेसाई आणि भाई सट्ठा यांनीही या सत्याग्रहात भाग घेतला व तुरुंगवास भोगला. 22 जुलै 1930 रोजी आषाढी एकादशीच्या दिवशी संगमनेर व अकोले तालुक्यात एकाच वेळी सुमारे 20 ते 22 ठिकाणी सत्याग्रह आयोजित करण्यात आला. हा जंगल सत्याग्रह कोपरगाव व राहता तालुक्यातही पोहोचला. जेव्हा पोलीस चंदनपुरी व सावरगाव येथे कायदा मोडणाऱ्यांना अटक करण्यासाठी पोहोचले, तेव्हा त्यांना विरोध करण्यासाठी हजारो लोक जमले होते. नाशिक जिल्ह्यात सटाणा, बागलाण आणि कळवण तालुक्यांत जंगल सत्याग्रह जोरात होता. दादासाहेब गद्रे, महंत सीतारामशास्त्री आणि तर्कतीर्थ लक्ष्मणशास्त्री जोशी हे बागलाणातील सत्याग्रहाचे प्रमुख नेते होते. डांग हा तर जंगलांचा प्रदेश; तेथील कोळी व ठाकर हे आदिवासीही जंगल सत्याग्रहात ओढले गेले. वनचराईसाठी लादलेला कर वसूल करणे सरकारी अधिकाऱ्यांना अवघड झाले. सशस्त्र पोलिसांचाही त्यांना धाक वाटेनासा झाला. 5 ऑगस्टला बागलाणातील भिलवड येथे जंगल सत्याग्रह करण्यात आला, तेव्हा त्यात हजारो शेतकरी सहभागी झाले होते. मिठाचा आणि जंगलाचा कायदा मोडण्याच्या कार्यक्रमात, आधीच जागतिक महामंदीच्या लाटेने गांजलेल्या शेतकऱ्यांनी मोठ्या प्रमाणावर असा सहभाग घेतला, जसा आधीच्या कोणत्याही चळवळीत कधी घेतला नव्हता. प्र. 34. पुढीलपैकी कोणते विधान योग्य ठरेल? पर्यायी उत्तरे :
EN
Passage (Q. 31 to 35) : Jungle Satyagraha in Maharashtra (1930)
After implementing the programme of breaking the Salt Tax Law all through the month of May, Congress workers undertook the programme of breaking the Forest Laws. People in the rural areas need three things for livelihood - Land, Cattle, and Forest. Under the British rule, a number of restrictions were imposed after 1866 on the use of forests. Grazing cattle, cutting of grass and trees was forbidden in protected forests. Consequently, firewood, fruit, and herbs could be collected by tribal people only by deceiving forest guards. Considering the widespread unrest against stringent Forest Laws, it was decided that from July 1930 onwards the programme of Satyagraha would be expanded beyond Salt Laws to Forest Laws. The Jungle Satyagraha Committee felt that Sangamner and Akole Talukas of Ahmednagar district would be favourable areas for this movement, and hence its main office was opened at Sangamner. The three prominent leaders of this Satyagraha were Ramkrishnadas Maharaj, Lalji Pendse, and Shripad Shankar Navare. Navare published a pamphlet declaring that they were now moving from the Sea to the Mountains. Tarkateertha Laxmanshastri Joshi, Shreeniwas Sardesai, and Bhai Sattha also participated and were jailed in this Satyagraha. On 22nd July 1930, on the auspicious day of Ashadhi Ekadashi, Satyagraha was organised in Sangamner and Akole Talukas simultaneously at about 20 to 22 places. The Forest Satyagraha reached Kopargaon and Rahuri talukas as well. When the police reached the villages of Chandanpuri and Savargaon to arrest law-breakers, thousands of people had gathered to oppose them.
In Nasik District, Jungle Satyagraha was carried out with great vigour in Satana, Baglan, and Kalvan Talukas. The chief leaders in Baglan included Dadasaheb Gadre, Mahant Seetaramshastri, and Tarkateertha Laxmanshastri Joshi. Dang is a land of forests; the Koli and Thakar tribal communities were also drawn into the Jungle Satyagraha. It became virtually impossible for government servants to collect the grazing tax from them, and they were not terrified even by armed police. On 5th August, a Jungle Satyagraha was organised at Bhilwad in Baglan, wherein thousands of farmers participated. Already severely distressed by the Great Economic Depression, farmers extended unprecedented support to the Satyagraha movement to break Salt and Forest Laws, surpassing all previous movements.
Q. 34. Which of the following can be considered a correct statement ?
Alternative options :