पुढील उतारा वाचून त्यावर आधारित प्रश्नांची उत्तरे द्या :
वनस्पती सृष्टी (Plant Kingdom)
वनस्पती सृष्टीमध्ये शेवाळे, ब्रायोफाईट्स, टेरिडोफाईट्स, अनावृत्तबीजी आणि आवृत्तबीजी ह्या गटांचा समावेश असतो. शेवाळे ही हरितद्रव्ये असलेली, साधी, स्वतःचे अन्न स्वतः तयार करणारी आणि बहुतेक वेळा पाण्यात जगणारी वनस्पती असते. ह्या वनस्पतीमध्ये असणाऱ्या रंगद्रव्यानुसार आणि संग्रहित होणाऱ्या अन्नप्रकारानुसार त्यांचे तीन गटांत वर्गीकरण होते. जसे की, क्लोरोफायसी, फियोफायसी आणि ऱ्होडोफायसी. शेवाळामधील पुनरुत्पादन हे बहुतेक वेळा शाकीय विखंडनामुळे, अलैंगिक हे विविध प्रकारच्या बिजाणूंमुळे आणि लैंगिक हे विविध प्रकारचे युग्मक (गॅमेट्स) जे एकसारखे किंवा विविध आकाराचे असतात त्यांच्या संयोगाने होते.
ब्रायोफाईट्स ही वनस्पती मातीमध्ये जगू शकते, परंतु लैंगिक पुनरुत्पादनासाठी ती पाण्यावर अवलंबून असते. ह्या वनस्पतींचे शरीर हे शेवाळांपेक्षा अधिक विकसित असते. हे थॅलसप्रमाणे चपटे अथवा उभे आणि खालील बाजूस मुलाभांनी (Rhizoids) चिकटलेले असते. त्यामध्ये मुळांप्रमाणे, पानांप्रमाणे आणि खोडांप्रमाणे अवयव असतात. ब्रायोफाईट्स हे लिव्हरवॉर्ट्स आणि मॉसेस ह्या दोन गटांत विभागलेले असतात. लिव्हरवॉर्ट्सचे शरीर हे थॅलसप्रमाणे चपटे वाढणारे असते, तर मॉस हे उभे वाढणारे, अरुंद अक्षावर आवर्त पद्धतीने वाढणाऱ्या पानांचे असते. ब्रायोफाईट्सचे मुख्य अंग हे गॅमेट्स तयार करणारे असते, म्हणून त्याला गॅमेटोफाईट (युग्मकोद्भिद) असे म्हणतात. त्यावर ॲन्थेरिडिया हे पुंलिंगी आणि आर्केगोनिया हे स्त्रीलिंगी अवयव असते. पुंयुग्मक आणि स्त्रीयुग्मक यांचा संयोग होऊन झायगोट तयार होते, जे स्पोरोफाईट (बीजाणूद्भिद) नावाचे अनेक पेशींचे अंग तयार करते. ते हॅप्लॉईड बीजे तयार करतात, जी परत गॅमेटोफाईट्समध्ये अंकुरित होतात.
टेरिडोफाईट्समध्ये मुख्य शरीर हे स्पोरोफायटिक असते, जे मूळ, खोड आणि पानांत विभागलेले असते. ह्या सर्व अवयवांमध्ये पूर्ण वाढ झालेली संवहनी ऊती (Vascular tissues) असतात. स्पोरोफाईट्सवर बीजे तयार करणारी स्पोरांजिया असतात. बीजे थंड, ओलसर जागी अंकुरित होऊन त्यातून गॅमेटोफाईट्स तयार होतात. ह्या गॅमेटोफाईट्सवर नर लिंग-ॲन्थेरिडिया आणि मादी लिंग-आर्केगोनिया वाढतात. पुरुष बीजे ही पाण्याच्या सान्निध्यात आर्केगोनियावर येऊन त्यांच्या संयोगाने झायगोट तयार होते. हे झायगोट पुन्हा स्पोरोफाईट्समध्ये रूपांतरित होते.
अनावृत्तबीजी (जिम्नोस्पर्म्स) ह्या वनस्पतींमध्ये बीजांड (ओव्ह्यूल) हे कोणत्याही प्रकारच्या अंडाशय भित्तीमध्ये बंदिस्त नसते. फलनानंतर तयार होणारी बीजे ही नग्न (उघडी) असतात, म्हणून त्यांना अनावृत्त बीजधारी वनस्पती असे म्हणतात. हे जिम्नोस्पर्म्स त्यांच्या स्पोरोफिल्समध्ये अतिसूक्ष्म बीजे (मायक्रोस्पोअर्स) आणि मोठी बीजे (मेगास्पोअर्स) ही अनुक्रमे मायक्रोस्पोरांजिया आणि मेगास्पोरांजियामध्ये तयार करतात. ही सूक्ष्मस्पोरोफिल्स आणि महास्पोरोफिल्स अक्षावर आवर्तप्रमाणे रचलेली असतात, जी अनुक्रमे नर शंकू आणि मादी शंकू तयार करतात. परागकण अंकुरित होऊन परागनलिकेमार्फत नर युग्मक बीजांडात सोडले जाते, जेथे त्याचा स्त्री बीजाशी संयोग होऊन झायगोट तयार होते. झायगोट हे भ्रूणात तर बीजांड हे बीजात रूपांतरित होते.
हरितद्रव्ये खालीलपैकी कोणत्या वनस्पतींमध्ये आढळून येतात?
(a) शेवाळ
(b) ब्रायोफाईट्स
(c) टेरिडोफाईट्स
(d) अनावृत्त बीजधारी झाडे
पर्यायी उत्तरे :
EN
Read the following passage and answer the questions:
Plant Kingdom Plant kingdom includes algae, bryophytes, pteridophytes, gymnosperms and angiosperms. Algae are chlorophyll-bearing simple, thalloid, autotrophic and largely aquatic organisms. Depending on the type of pigment possessed and the type of stored food, algae are classified into three classes, namely Chlorophyceae, Phaeophyceae and Rhodophyceae. Algae usually reproduce vegetatively by fragmentation, asexually by formation of different types of spores and sexually by formation of gametes which may show isogamy, anisogamy or oogamy. Bryophytes are plants which can live in soil but are dependent on water for sexual reproduction. Their plant body is more differentiated than that of algae. It is thallus-like and prostrate or erect and attached to the substratum by rhizoids. They possess root-like, leaf-like and stem-like structures. The bryophytes are divided into liverworts and mosses. The plant body of liverworts is thalloid and dorsiventral whereas mosses have upright, slender axes bearing spirally arranged leaves. The main plant body of a bryophyte is gamete-producing and is called a gametophyte. It bears the male sex organs called antheridia and female sex organs called archegonia. The male and female gametes produced fuse to form zygote which produces a multicellular body called a sporophyte. It produces haploid spores. The spores germinate to form gametophytes. In pteridophytes the main plant is a sporophyte which is differentiated into true root, stem and leaves. These organs possess well-differentiated vascular tissues. The sporophytes bear sporangia which produce spores. The spores germinate to form gametophytes which require cool, damp places to grow. The gametophytes bear male and female sex organs called antheridia and archegonia, respectively. Water is required for transfer of male gametes to archegonium where zygote is formed after fertilisation. The zygote produces a sporophyte. The gymnosperms are the plants in which ovules are not enclosed by any ovary wall. After fertilisation the seeds remain exposed and therefore these plants are called naked-seeded plants. The gymnosperms produce microspores and megaspores which are produced in microsporangia and megasporangia borne on the sporophylls. The sporophylls - microsporophylls and megasporophylls - are arranged spirally on axis to form male and female cones, respectively. The pollen grain germinates and pollen tube releases the male gamete into the ovule, where it fuses with the egg cell in archegonia. Following fertilisation, the zygote develops into embryo and the ovules into seeds. Chlorophyll pigment is present in which of the following plants? (a) Algae
(b) Bryophytes
(c) Pteridophytes
(d) Gymnosperms Answer Options :
Plant Kingdom Plant kingdom includes algae, bryophytes, pteridophytes, gymnosperms and angiosperms. Algae are chlorophyll-bearing simple, thalloid, autotrophic and largely aquatic organisms. Depending on the type of pigment possessed and the type of stored food, algae are classified into three classes, namely Chlorophyceae, Phaeophyceae and Rhodophyceae. Algae usually reproduce vegetatively by fragmentation, asexually by formation of different types of spores and sexually by formation of gametes which may show isogamy, anisogamy or oogamy. Bryophytes are plants which can live in soil but are dependent on water for sexual reproduction. Their plant body is more differentiated than that of algae. It is thallus-like and prostrate or erect and attached to the substratum by rhizoids. They possess root-like, leaf-like and stem-like structures. The bryophytes are divided into liverworts and mosses. The plant body of liverworts is thalloid and dorsiventral whereas mosses have upright, slender axes bearing spirally arranged leaves. The main plant body of a bryophyte is gamete-producing and is called a gametophyte. It bears the male sex organs called antheridia and female sex organs called archegonia. The male and female gametes produced fuse to form zygote which produces a multicellular body called a sporophyte. It produces haploid spores. The spores germinate to form gametophytes. In pteridophytes the main plant is a sporophyte which is differentiated into true root, stem and leaves. These organs possess well-differentiated vascular tissues. The sporophytes bear sporangia which produce spores. The spores germinate to form gametophytes which require cool, damp places to grow. The gametophytes bear male and female sex organs called antheridia and archegonia, respectively. Water is required for transfer of male gametes to archegonium where zygote is formed after fertilisation. The zygote produces a sporophyte. The gymnosperms are the plants in which ovules are not enclosed by any ovary wall. After fertilisation the seeds remain exposed and therefore these plants are called naked-seeded plants. The gymnosperms produce microspores and megaspores which are produced in microsporangia and megasporangia borne on the sporophylls. The sporophylls - microsporophylls and megasporophylls - are arranged spirally on axis to form male and female cones, respectively. The pollen grain germinates and pollen tube releases the male gamete into the ovule, where it fuses with the egg cell in archegonia. Following fertilisation, the zygote develops into embryo and the ovules into seeds. Chlorophyll pigment is present in which of the following plants? (a) Algae
(b) Bryophytes
(c) Pteridophytes
(d) Gymnosperms Answer Options :