योग्य उत्तर: पर्याय (3) फक्त ड
सविस्तर स्पष्टीकरण:
उष्णकटिबंधीय आवर्ते (चक्रीवादळे / Tropical Cyclones) संदर्भातील विधानांचे भौतिक व भौगोलिक विश्लेषण:
•
विधान अ बरोबर आहे: उष्णकटिबंधीय आवर्ते साधारणतः दोन्ही गोलार्धांमध्ये $5^\circ$ ते $30^\circ$ उत्तर व दक्षिण अक्षवृत्तांच्या दरम्यान उष्ण महासागरांवर तयार होतात. विषुववृत्तावर ($0^\circ$ ते $5^\circ$) कोरिओलिस बल (Coriolis Force) शून्य किंवा नगण्य असल्याने तेथे चक्रीवादळे निर्माण होऊ शकत नाहीत.
•
विधान ब बरोबर आहे: उष्णकटिबंधीय चक्रीवादळांचा एकूण विस्तार आणि व्यास साधारणपणे 150 किमी ते 1500 किमी (कधीकधी 1000 ते 1500 किमी पेक्षा जास्त) असू शकतो, तर त्यांचा मध्यवर्ती 'डोळा' (Eye of cyclone) 10 ते 50 किमी व्यासाचा असतो.
•
विधान क बरोबर आहे: उष्णकटिबंधीय आवर्ती वाऱ्यांचा वेग सामान्यतः दर ताशी 50 ते 60 किमी पेक्षा जास्त असतो. तीव्र चक्रीवादळामध्ये हा वेग 120 किमी/तास ते 250 किमी/तास पर्यंत पोहोचू शकतो.
•
विधान ड चुकीचे (अचूक नाही) आहे:
•
कोरिओलिस बलाच्या प्रभावामुळे उत्तर गोलार्धात चक्रीवादळातील वारे घड्याळाच्या काट्यांच्या विरुद्ध दिशेने (Anti-clockwise / Counter-clockwise) वाहतात.
•
दक्षिण गोलार्धात हे वारे घड्याळाच्या काट्यांच्या दिशेने (Clockwise) फिरतात.
•
विधानात उत्तर गोलार्धात 'घड्याळाच्या काट्यांच्या दिशेने' म्हटले असल्याने विधान ड पूर्णपणे चुकीचे आहे.
•
उत्तर गोलार्ध: चक्रीवादळ $
ightarrow$ Anti-clockwise; प्रतिचक्रीवादळ $
ightarrow$ Clockwise.
•
दक्षिण गोलार्ध: चक्रीवादळ $
ightarrow$ Clockwise; प्रतिचक्रीवादळ $
ightarrow$ Anti-clockwise.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Only d
Detailed Explanation:
Physical and climatological analysis of Tropical Cyclones:
•
Statement a is correct: Tropical cyclones develop primarily over warm tropical oceans ($SST \ge 27^\circ ext{C}$) between $5^\circ$ and $30^\circ$ North and South latitudes. They do not form right at the equator ($0^\circ-5^\circ$) due to the absence/near-zero value of the Coriolis force.
•
Statement b is correct: The horizontal scale and diameter of tropical cyclones range widely from 300 km to upwards of 1,500 km, with a calm central region called the 'eye' measuring 10 to 50 km across.
•
Statement c is correct: Wind velocities easily exceed 50 to 60 km/h in developing depressions, scaling past 120 to 250 km/h in severe super-cyclonic storms.
•
Statement d is INCORRECT (not correct):
•
Governed by Ferrel's Law and the Coriolis acceleration, air spirals into the central low pressure in a Counter-Clockwise (Anti-clockwise) direction in the Northern Hemisphere.
•
Conversely, tropical cyclones rotate in a Clockwise direction in the Southern Hemisphere.
•
Hence, statement d stating "clockwise in the Northern hemisphere" is false.
Rotational Dynamics of Pressure Systems:
| - Northern Hemisphere: Cyclone = Anti-Clockwise | Anticyclone = Clockwise. |
|---|
| - Southern Hemisphere: Cyclone = Clockwise | Anticyclone = Anti-Clockwise. |
