योग्य उत्तर: पर्याय (2) प्रा. किंडलबर्गर (Prof. Kindleberger)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
प्रा. चार्ल्स किंडलबर्गर (Prof. Charles P. Kindleberger):
•
प्रा. किंडलबर्गर हे एम.आय.टी. (MIT) मधील एक अत्यंत ख्यातनाम अमेरिकन अर्थशास्त्रज्ञ आणि आर्थिक इतिहासकार होते.
•
त्यांनी त्यांच्या प्रसिद्ध 'इकॉनॉमिक डेव्हलपमेंट' (Economic Development - 1958) या ग्रंथात 'आर्थिक वाढ' (Economic Growth) आणि 'आर्थिक विकास' (Economic Development) या दोन संकल्पनांमधील मूलभूत फरक स्पष्ट केला.
•
किंडलबर्गर यांची व्याख्या व विचार:
•
त्यांनी स्पष्टपणे नमूद केले की: "आर्थिक वाढ म्हणजे केवळ उत्पादनात वाढ" (Economic growth is the increase in output only), तर "आर्थिक विकासामध्ये केवळ उत्पादनात वाढ न होता तांत्रिक व संस्थात्मक बदलांचाही समावेश होतो" (Economic development implies both more output and changes in the technical and institutional arrangements by which it is produced).
•
आर्थिक वाढ वि. आर्थिक विकास:
•
आर्थिक वाढ (Economic Growth): ही केवळ संख्यात्मक (Quantitative) संकल्पना आहे, जी GDP, GNP किंवा राष्ट्रीय उत्पन्नातील निव्वळ वाढ दर्शवते.
•
आर्थिक विकास (Economic Development): ही गुणात्मक (Qualitative) संकल्पना असून यात उत्पन्नाच्या वाढीसोबतच गरिबी निर्मूलन, विषमता घट, शिक्षण, आरोग्य आणि राहणीमानातील संरचनात्मक बदल समाविष्ट असतात.
प्रमुख अर्थतज्ज्ञांचे विचार:
•
जोसेफ शुंपीटर (Joseph Schumpeter): नवप्रवर्तन (Innovation) हा आर्थिक विकासाचा मुख्य चालक मानला.
•
अमर्त्य सेन (Amartya Sen): मानवी क्षमतांचा विस्तार (Capacities and Entitlements) म्हणजेच खरा विकास.
•
किंडलबर्गर: वाढ म्हणजे केवळ उत्पादनातील वाढ, विकास म्हणजे उत्पादन वाढ + संस्थात्मक/तांत्रिक बदल.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) Prof. Kindleberger
Detailed Explanation:
•
Prof. Charles P. Kindleberger's Theoretical Framework:
•
Prof. Charles P. Kindleberger, a renowned American institutional economist and historian at MIT, authored the influential treatise 'Economic Development' (1958).
•
He rigorously delineated the fundamental conceptual dichotomy between 'Economic Growth' and 'Economic Development'.
•
The Core Statement:
•
Kindleberger famously formulated: "Economic growth is the increase in output only, while economic development implies both more output and changes in the technical and institutional arrangements by which it is produced and distributed."
•
Growth vs. Development:
•
Economic Growth: A strictly quantitative dimension signifying sustained increase in real aggregate output, Gross Domestic Product (GDP), or per capita national income.
•
Economic Development: A broader, qualitative and multidimensional phenomenon that encompasses economic growth alongside structural shifts, technological modernization, poverty eradication, reduced inequality, and institutional maturity.
Notable Economist Perspectives in MPSC Syllabus:
•
Prof. Charles Kindleberger: Growth is output increase only; Development is output + technical/institutional change.
•
Joseph Schumpeter: Economic development is driven by dynamic 'Innovations' and 'Creative Destruction'.
•
Amartya Sen: Development as Freedom and expansion of human capabilities.
