इंग्रजी साम्राज्य सत्तेचे भारतीय लोकांच्या जीवनावर पडलेल्या परिणामाबाबत पुढीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत ? अ. हिंदुस्थानातील उद्योगवाढ झाली ब. शहरे ओस पडली क. शेती हाच प्रमुख व्यवसाय बनला ड. इंग्रजी राजवटीद्वारे समाज सुधारणेचा प्रयत्न झाला
EN
Which of the following statements regarding the impact of British imperial rule on the lives of Indian people are correct?
a. Industrial growth took place in India
b. Cities became deserted
c. Agriculture became the primary occupation
d. Social reforms were attempted through British rule
योग्य उत्तर: पर्याय (३) ब, क आणि ड फक्त
सविस्तर विश्लेषण:
ब्रिटिश साम्राज्यसत्तेचे भारतीय लोकांच्या जीवनावर झालेले परिणाम:
•
विधान अ चुकीचे आहे: 'हिंदुस्थानातील उद्योगवाढ झाली' हे विधान पूर्णपणे असत्य आहे. ब्रिटिशांच्या स्वस्त यंत्रनिर्मित उत्पादनांची आयात आणि जाचक जकात धोरणांमुळे भारतातील पारंपारिक हातमाग, धातूकाम आणि हस्तकला उद्योग पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाले (De-industrialization / वि-औद्योगिकीकरण झाले).
•
विधान ब बरोबर आहे: पारंपारिक हस्तकला आणि दरबारी उद्योगांचे केंद्र असलेली ढाका, मुर्शिदाबाद, सुरत, तंजावर यांसारखी जुनी समृद्ध शहरे ओस पडली (De-urbanization).
•
विधान क बरोबर आहे: शहरांमधील कारागीर, विणकर आणि कामगार बेरोजगार झाल्यामुळे ते गावाकडे परतले आणि उपजीविकेसाठी शेतीवर अवलंबून राहिले. यामुळे 'शेती हाच देशातील बहुसंख्य लोकांचा प्रमुख व्यवसाय बनला' आणि शेतीवरील लोकसंख्येचा भार प्रचंड वाढला.
•
विधान ड बरोबर आहे: इंग्रजी राजवटीत पाश्चात्त्य शिक्षण, कायदे आणि समाजसुधारकांच्या दबावातून सतीप्रथा बंदी (१८२९), नरबळी बंदी, विधवा पुनर्विवाह कायदा (१८५६) यांसारख्या सुधारणांचे प्रयत्न झाले.
त्यामुळे ब, क आणि ड ही विधाने बरोबर आहेत.
---
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
शेतीचे व्यापारीकरण (Commercialization of Agriculture): ब्रिटिशांनी अन्नधान्याऐवजी नीळ, कापूस, अफू, चहा यांसारख्या नगदी पिकांची सक्ती केली, ज्यामुळे वारंवार दुष्काळ पडले.
•
वि-औद्योगिकीकरण: डी. आर. गाडगीळ यांनी आपल्या 'द इंडस्ट्रिअल इव्होल्यूशन ऑफ इंडिया' या ग्रंथात भारताच्या पारंपारिक हस्तकलांच्या ऱ्हासाचे सविस्तर विश्लेषण केले आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) b, c and d only
Detailed Analysis:
Evaluating the socioeconomic and institutional impacts of British colonial rule on India:
•
Statement a is incorrect: There was no domestic industrial growth under early British rule; rather, India experienced massive de-industrialization. Discriminatory tariffs and duty-free imports of British manufactured textiles crippled indigenous handloom and craft production.
•
Statement b is correct: Historical industrial and court towns such as Murshidabad, Dacca, and Surat suffered catastrophic decline and became deserted ('De-urbanization') as their artisanal manufacturing collapsed.
•
Statement c is correct: Millions of displaced artisans, weavers, and smiths were driven into rural areas with no alternative but to crowd into agriculture, rendering farming virtually the sole source of livelihood and creating severe agrarian overcrowding.
•
Statement d is correct: Through state legislation enacted in partnership with Indian reformers, the British initiated several social reforms, including the abolition of Sati (1829), eradication of female infanticide, and the Hindu Widows' Remarriage Act (1856).
Therefore, statements b, c, and d only are correct.
---
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Commercialization of Agriculture: Shift from subsistence food grains to export-oriented cash crops (indigo, opium, raw cotton, tea), contributing to chronic famines.
•
Ruin of Craftsmen: D. R. Gadgil's classic economic work *'The Industrial Evolution of India in Recent Times'* thoroughly documents this destruction.