🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास Group C Pre 2018 MEDIUM

पांढऱ्या रंगाचे प्रकाश किरण 'प्रिझम' मधून गेले असता, त्याच्यात समाविष्ठ असणाऱ्या रंगाच्या किरणांमध्ये किंवा तरंगलांबी मध्ये विभक्त होतात. या घटनेला काय म्हणतात?

EN When a ray of white light passes through a prism, it is separated into rays of constituent colours or wavelengths. This phenomenon is called
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
प्रकाशाचे परावर्तन
Reflection of light
B
प्रकाशाचे अपवर्तन
Refraction of light
C
प्रकाशाचे अपस्करण
Dispersion of light
D
प्रकाशाचे विवर्तन
Diffraction of light
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

✅ उत्तर: प्रकाशाचे अपस्करण आहे.

📌 प्रमुख घटक:

• प्रकाशाचे अपस्करण
• एखाद्या पारदर्शक माध्यमातून प्रकाशकिरणांचे त्याच्या घटक रंगात पृथक्करण होण्याच्या प्रक्रियेला प्रकाशाचे अपस्करण असे म्हणतात.
• प्रत्येक तरंगलांबीच्या प्रकाश किरणांच्या वेगात (परिणामी विचलन कोनात) वेग वेगळ्या प्रमाणात बदलल्यामुळे प्रकाशाचे अपस्करण होते.
• टीप: पांढर्‍या प्रकाशात सात दृश्यमान रंग (VIBGYOR) असतात तर काळा (किंवा गडद) प्रकाश किरणांचा अभाव दर्शवतो.

📘 अतिरिक्त माहिती:

• प्रकाशाचे परावर्तन
• एखाद्या अपारदर्शक पृष्ठभागावरून प्रकाशकिरणांच्या परत फिरण्याला प्रकाशाचे परावर्तन असे म्हणतात.
• सरळ पृष्ठभागावरील तरंगांचे परावर्तन हे परावर्तन नियमाचे पालन करते.
• अन्वस्तीय पृष्ठभागावरील तरंगांचे परावर्तन हे एका केंद्रबिंदूवर तरंगांचे अभिसरण करते.
• प्रकाशाचे अपवर्तन
• जेव्हा प्रकाश किरण एका पारदर्शक माध्यमातून दुसऱ्या पारदर्शक माध्यमात तिरकस जातात तेव्हा त्यांच्या प्रसारणाच्या दिशेत बदल होतो यालाच प्रकाशाचे अपवर्तन असे म्हणतात.
• अपवर्तन नेहमी तरंगलांबी आणि गती बदलांसह असते.
• प्रकाशाचे विवर्तन
• परावर्तनामध्ये तरंगांची दिशा बदलणे समाविष्ट असते जेव्हा ते अडथळा दूर करतात; तरंगांच्या अपवर्तनामध्ये तरंगांच्या दिशेत बदल होतो कारण ते एका माध्यमातून दुसऱ्या माध्यमात जातात; आणि विवर्तनामध्ये तरंगांच्या दिशा बदलाचा समावेश होतो जेव्हा ते त्यांच्या मार्गातील एखाद्या मुखामधून किंवा अडथळ्याभोवती जातात.
• प्रकाश जेव्हा एखाद्या वस्तूच्या काठावरुन जात असताना त्याचे झुकणे म्हणजे विवर्तन होय.
• वाढत्या तरंगलांबीसह विवर्तनाचे प्रमाण वाढते.
translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

✅ Answer: Dispersion of light.

📌 Key Highlights:

• Dispersion of light
• The phenomenon of splitting visible light into its component colours is called dispersion.
• Dispersion of light is caused by the change of speed of the light ray (resulting in the angle of deviation) of each wavelength by a different amount.
• Note: White light comprises seven visible colours (VIBGYOR) whereas black (or dark) signifies the absence of light rays.

📘 Additional Context:

• Reflection of light
• ​​ Reflection occurs when there is bouncing off of a barrier.
• Reflection of waves off straight barriers follows the law of reflection.
• Reflection of waves off parabolic barriers results in the convergence of the waves at a focal point..
• Refraction of light
• Refraction is the change in direction of waves that occurs when waves travel from one medium to another.
• Refraction is always accompanied by a wavelength and speed change.
• Diffraction of light
• ​​Reflection involves a change in direction of waves when they bounce off a barrier; the refraction of waves involves a change in the direction of waves as they pass from one medium to another; and diffraction involves a change in direction of waves as they pass through an opening or around a barrier in their path.
• Diffraction is the bending of waves around obstacles and openings.
• The amount of diffraction increases with increasing wavelength.
format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) प्रकाशाचे परावर्तन (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) प्रकाशाचे अपवर्तन (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (3) प्रकाशाचे अपस्करण (अचूक उत्तर): संबंधित अभ्यासक्रम, संदर्भ पुस्तके व आयोगाच्या अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार हा पर्याय पूर्णतः अचूक ठरतो.
✗ पर्याय (4) प्रकाशाचे विवर्तन (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'युरोपियनांचे आगमन, ब्रिटिश सत्ता स्थापना व विस्तार' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट
महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी
quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१
quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२
quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण
menu_book युरोपियनांचे भारतात आगमन

१४५३ मध्ये ऑटोमन तुर्कांनी कॉन्स्टँटिनोपल (इस्तंबूल) जिंकल्यामुळे युरोपातील पूर्वेकडे जाणाऱ्या खुशकीच्या व्यापारी मार्गावर तुर्कांचे नियंत्रण आले. परिणामी युरोपियन दर्यावर्दींनी भारताकडे येणाऱ्या नवीन सागरी मार्गांचा शोध सुरू केला.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 १४९८ मध्ये पोर्तुगीज खलाशी 'वास्को-द-गामा' आफ्रिकेला वळसा घालून कालिकत (केरळ) बंदरात पोहोचला. कालिकतचा राजा 'झामोरीन'ने त्याचे स्वागत केले.
2 भारतात येणारा पहिला युरोपियन पोर्तुगीज होते (१४९८) आणि भारतातून सर्वात शेवटी जाणारेही पोर्तुगीजच होते (१९६१ - गोवा मुक्ती).
3 फ्रान्सिस्को-द-अल्मेडा हा पहिला पोर्तुगीज गव्हर्नर होता. त्याने 'निळे पाणी धोरण' (Blue Water Policy) राबवले.
4 अल्फांसो-द-अल्बुकर्क याने १५१० मध्ये विजापूरच्या आदिलशहाकडून 'गोवा' जिंकून घेतले. त्याला भारतातील पोर्तुगीज सत्तेचा खरा संस्थापक मानले जाते.
5 ३१ डिसेंबर १६०० रोजी इंग्लंडची राणी एलिझाबेथ पहिली हिने ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीला पूर्वेकडील देशांशी व्यापाराची सनद दिली.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'युरोपियनांचे आगमन, ब्रिटिश सत्ता स्थापना व विस्तार' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'युरोपियनांचे आगमन, ब्रिटिश सत्ता स्थापना व विस्तार' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →