🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास Forest Service Mains 2021 MEDIUM

खालील विधानांचा विचार करा. (a) पिटचा भारतीय कायदा ( 1784) याने ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीच्या अधिकारांवर राजकीय नियंत्रण अधिक दृढ झाले. (b) पिटच्या भारतीय कायद्याद्वारे व्यापारिक उलाढाली व राजकीय कार्यक्षेत्रांमध्ये सीमारेषा निर्माण करण्याकरिता ब्रिटिश राजाद्वारे नियंत्रक मंडळाची नियुक्ती करण्यात आली. पर्यायी उत्तरे :

EN Consider the following statements: (a) Pitt's India Act (1784) strengthened political control over the powers of the British East India Company. (b) Through Pitt's India Act, a Board of Control was appointed by the British Crown to demarcate commercial operations and political sphere of activities. Alternative answers:

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

दोन्ही विधाने बरोबर आहेत व दुसरे विधान पहिल्या विधानाचे योग्य स्पष्टीकरण आहे.

Both statements are correct and the second statement is the correct explanation of the first statement.

दोन्ही विधाने चुकीची आहेत.

Both statements are incorrect.

दोन्ही विधाने बरोबर परंतु दुसरे विधान पहिल्या विधानाचे योग्य स्पष्टीकरण. नाही.

Both statements are correct, but the second statement is not the correct explanation of the first statement.

पहिले विधान बरोबर परंतु दुसरे विधान चूक आहे.

The first statement is correct, but the second statement is incorrect.

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय १ (दोन्ही विधाने बरोबर आहेत व दुसरे विधान पहिल्या विधानाचे योग्य स्पष्टीकरण आहे)

विश्लेषण:

• विधान (a) बरोबर आहे: ब्रिटिश पंतप्रधान विल्यम पिट (द यंगर) यांनी संमत केलेल्या 'पिट्स इंडिया ॲक्ट १७८४' मुळे ईस्ट इंडिया कंपनीच्या कारभारावर ब्रिटिश सरकारचे राजकीय व प्रशासकीय नियंत्रण अत्यंत मजबूत झाले.

• विधान (b) बरोबर आहे: कंपनीचे व्यापारी व्यवहार (Commercial) आणि राजकीय-प्रशासकीय कार्यक्षेत्र (Political) यांच्यात स्पष्ट विभाजन करण्यासाठी ब्रिटिश राजाने ६ आयुक्तांचे 'नियामक मंडळ' (Board of Control) स्थापन केले. कंपनीचे संचालक मंडळ (Court of Directors) फक्त व्यापारावर देखरेख ठेवणार होते, तर बोर्ड ऑफ कंट्रोल लष्करी, नागरी आणि महसुली कारभारावर नियंत्रण ठेवणार होते.

• बोर्ड ऑफ कंट्रोलच्या स्थापनेमुळेच कंपनीवर ब्रिटिश सरकारचे राजकीय नियंत्रण दृढ झाले, त्यामुळे विधान (b) हे विधान (a) चे तंतोतंत स्पष्टीकरण आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

१७८४ च्या पिट्स इंडिया ॲक्टने ब्रिटनमध्ये 'दुहेरी नियंत्रण पद्धती' (System of Double Government - Court of Directors + Board of Control) सुरू केली, जी १८५८ च्या कायद्यापर्यंत अस्तित्वात होती.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 1 (Both statements are correct and the second statement is the correct explanation of the first statement)

Analysis:

• Statement (a) is correct: Pitt's India Act of 1784 established firm British Crown and Parliamentary supremacy over the political and administrative activities of the East India Company.

• Statement (b) is correct: The Act created a distinct line of demarcation between commercial affairs and political/imperial governance by constituting a six-member Board of Control appointed by the Crown. The Court of Directors retained commercial oversight, while the Board of Control directed all civil, military, and revenue affairs.

• Because the appointment of the Board of Control was the exact institutional mechanism through which political dominance was established, statement (b) correctly explains statement (a).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Pitt's India Act of 1784 established the historic system of 'Double Government' in London (Court of Directors for commerce and Board of Control for political administration), which lasted until 1858.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✓ पर्याय (1) दोन्ही विधाने बरोबर आहेत व दुसरे विधान पहिल्या विधानाचे योग्य स्पष्टीकरण आहे. (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर:** पर्याय १ (दोन्ही विधाने बरोबर आहेत व दुसरे विधान पहिल्या विधानाचे योग्य स्पष्टीकरण आहे)

⚠️ पर्याय (2) दोन्ही विधाने चुकीची आहेत. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) दोन्ही विधाने बरोबर परंतु दुसरे विधान पहिल्या विधानाचे योग्य स्पष्टीकरण. नाही. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) पहिले विधान बरोबर परंतु दुसरे विधान चूक आहे. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयांतर्गत 'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'दोन्ही विधाने बरोबर आहेत व दुसरे विधान पहिल्या विधानाचे योग्य स्पष्टीकरण आहे.' हे असून ते 'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन