कोणत्या कायदयानुसार कायदे मंडळातील सभासदांना अंदाजपत्रकावर टीका करता येत नव्हती ?
EN
Under which Act were members of the legislative council not allowed to criticize the budget?
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण
योग्य उत्तर: पर्याय १ (भारतीय परिषद कायदा १८९२)
विश्लेषण:
•
१८९२ च्या भारतीय परिषद कायद्यान्वये (Indian Councils Act 1892) कायदेमंडळातील सदस्यांना वार्षिक आर्थिक अंदाजपत्रकावर (Budget) चर्चा करण्याचे आणि आर्थिक धोरणावर विचार मांडण्याचे मर्यादित अधिकार प्रथमच मिळाले.
•
परंतु या कायद्यात अत्यंत कठोर निर्बंध होते:
•
सदस्यांना अंदाजपत्रकावर कोणताही ठराव मांडता येत नव्हता किंवा मतदान (Vote) मागता येत नव्हते.
•
सरकारवर किंवा बजेटवर थेट अविश्वासदर्शक टीका करण्यास वा दुरुस्ती सुचवण्यास मनाई होती.
•
पुढे १९०९ च्या मोर्ले-मिंटो कायद्याने बजेटवर उपप्रश्न विचारण्याचा आणि ठराव मांडण्याचा अधिकार वाढवून दिला.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
१८९२ च्या कायद्याने बजेटवर विचार मांडण्याची संधी दिली, ज्याचा वापर करून नामदार गोपाळ कृष्ण गोखले यांनी ब्रिटिश सरकारच्या आर्थिक शोषणावर आणि लष्करी खर्चावर अर्थपूर्ण व तडाखेबाज भाषणे केली होती.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (Indian Councils Act 1892)
Analysis:
•
Under the Indian Councils Act of 1892, members of the legislative council were conceded the financial right to discuss the Annual Financial Statement (Budget) for the first time.
•
However, this power was strictly curtailed:
•
Members were not permitted to propose amendments, move formal resolutions, or divide the council (vote) on the budget.
•
Substantive criticism resulting in rejection of financial items was prohibited.
•
Voting rights on separate budget heads and the right to move resolutions were later granted by the 1909 Morley-Minto reforms.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Gopal Krishna Gokhale utilized this budgetary discussion platform granted under the 1892 Act to deliver legendary parliamentary critiques exposing imperial economic exploitation.
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✓ पर्याय (1) भारतीय परिषद कायदा 1892 (अचूक उत्तर):
योग्य उत्तर:** पर्याय १ (भारतीय परिषद कायदा १८९२)
⚠️ पर्याय (2) भारतीय परिषद कायदा 1861 (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) भारतीय परिषद कायदा 1909 (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) भारत सरकारचा कायदा 1919 (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी
घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयांतर्गत 'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'भारतीय परिषद कायदा 1892' हे असून ते 'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'घटनात्मक विकास, सनदी कायदे व व्हाईसरॉय कालखंड' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.