योग्य उत्तर: पर्याय २ (माऊंट स्टुअर्ट एल्फिन्स्टन कोर्ट ऑफ डिरेक्टर्स)
विश्लेषण:
•
माऊंटस्टुअर्ट एल्फिन्स्टन: मुंबई प्रांताचा गव्हर्नर (१८१९-१८२७) असताना माऊंटस्टुअर्ट एल्फिन्स्टनने महाराष्ट्रात आधुनिक पाश्चात्य शिक्षणाचा पाया घातला.
•
दूरदृष्टीपूर्ण विधान: शिक्षण प्रसाराचे महत्त्व प्रतिपादन करताना एल्फिन्स्टनने ईस्ट इंडिया कंपनीच्या कोर्ट ऑफ डिरेक्टर्सना (Court of Directors) पाठविलेल्या पत्रात अतिशय स्पष्ट व दूरदर्शी विचार मांडले होते: *"येथील लोक केवळ शिक्षण घेऊन स्वस्थ बसणार नाहीत, राज्यकारभारात वाटा देऊनही ते संतुष्ट होणार नाहीत; किंबहुना सर्वच राज्यकारभारावर आपला हक्क प्रस्थापित करू पाहतील आणि भारतावरील आपल्या सत्तेची हीच समाप्ती ठरेल."*
•
एल्फिन्स्टनचे मत होते की साम्राज्य जरी गेले तरी भारतीयांना आधुनिक ज्ञानाने सुशिक्षित करणे हे ब्रिटिशांचे नैतिक कर्तव्य आहे.
एल्फिन्स्टनने १८२२ मध्ये 'बॉम्बे नेटिव्ह स्कूल बुक अँड स्कूल सोसायटी' स्थापन केली आणि मराठी माध्यमातून शिक्षणाला प्रोत्साहन दिले.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 2 (Mountstuart Elphinstone - Court of Directors)
Analysis:
•
Mountstuart Elphinstone: Serving as Governor of Bombay from 1819 to 1827, Mountstuart Elphinstone was the foremost pioneer of modern vernacular and English education in Western India.
•
Prophetic Warning to the Directors: In his celebrated correspondence with the Court of Directors of the East India Company, Elphinstone candidly acknowledged the political consequences of education: *"The people here will not sit quiet merely receiving education, nor will they be satisfied by being given a share in the administration; in fact, they will seek to establish their claim over the entire governance."*
•
He famously remarked to a visitor that imparting Western education was Britain's 'high road back to Europe', accepting that enlightened Indians would eventually demand complete national sovereignty.
Elphinstone founded the Bombay Native School Book and School Society (1822) and advocated for education in both the vernacular mother-tongue and English.
