🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास Rajyaseva Pre 2019 MEDIUM

खालीलपैकी कोणत्या विद्वान स्त्रिया ऋग्वेद काळाशी संबंधीत होत्या? अ) विश्ववारा ब) अपाला क) लोपामुद्रा ड) घोषा पर्यायी उत्तरे:

EN Which of the following revered women scholars/sages were associated with the early Rigvedic period? a) Vishvavara b) Apala c) Lopamudra d) Ghosha Alternative answers:

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

फक्त अ आणि ब

Only a and b

फक्त अ, ब आणि क

Only a, b, and c

फक्त ब, क आणि ड

Only b, c, and d

वरील सर्व

All of the above (a, b, c, and d)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय 4 (वरील सर्व / All of the above)

ऐतिहासिक संदर्भ व सविस्तर स्पष्टीकरण:

• ऋग्वेद काळातील स्त्रियांचे स्थान (Women in Rigvedic Era):

• पूर्व-वैदिक किंवा ऋग्वेद काळात स्त्रियांना समाजात अत्यंत आदरणीय आणि सन्मानाचे स्थान होते. त्यांना पुरुषांप्रमाणेच शिक्षणाचा आणि उपनयन संस्काराचा (Upanayana) अधिकार होता.

• ज्या स्त्रिया आजन्म शिक्षण आणि तत्त्वज्ञानाचा अभ्यास करत, त्यांना 'ब्रह्मवादिनी' (Brahmavadini) म्हटले जाई; तर लग्नापर्यंत शिक्षण घेणाऱ्यांना 'सद्योवधू' म्हणत.

• ऋग्वेदातील प्रसिद्ध ब्रह्मवादिनी ऋषिका (महिला विदुषी):

• अ) विश्ववारा (Vishvavara): त्यांनी ऋग्वेदातील मंत्र रचले आणि स्वतः यज्ञात पुरोहिताचे कार्य करून आहुती दिली.

• ब) अपाला (Apala): अत्री ऋषींची कन्या, जिने स्वतः इंद्राची स्तुती करणारे मंत्र रचले.

• क) लोपामुद्रा (Lopamudra): महर्षी अगस्ती ऋषींची पत्नी, जिने ऋग्वेदाच्या पहिल्या मंडलातील मंत्र रचले.

• ड) घोषा (Ghosha): काक्षीवत ऋषींची कन्या, जिने ऋग्वेदातील अश्विनौ देवांची स्तुती करणारे अनेक मंत्र रचले.

त्यामुळे या चारही विदुषी ऋग्वेद काळाशी संबंधित आहेत (पर्याय ४).

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

• ऋग्वेद काळातील ब्रह्मवादिनी विदुषी स्त्रिया: लोपामुद्रा, घोषा, अपाला, विश्ववारा, सिकता, निवावरी.

• उत्तर वैदिक काळातील तत्त्वज्ञ स्त्रिया: गार्गी (Gargi) आणि मैत्रेयी (Maitreyi) (यांचा उल्लेख बृहदारण्यक उपनिषदात याज्ञवल्क्य ऋषींसोबतच्या वादात येतो).

• ऋग्वेद काळात बालविवाह, सती प्रथा किंवा पडदा पद्धत अस्तित्वात नव्हती; स्त्रिया 'सभा' आणि 'विद्यथ' या राजकीय समित्यांमध्ये भाग घेत असत.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 4 (All of the above - a, b, c, and d)

Historical Context & Detailed Explanation:

• Status of Women in the Early Rigvedic Age: Women enjoyed an exalted socio-religious status, received education, underwent the *Upanayana* (sacred thread) initiation, and freely participated in political assemblies like the *Sabha* and *Vidatha*.

• Women scholars who dedicated their lives to higher philosophy and Vedic scholarship were revered as Brahmavadinis:

• (a) Vishvavara: Composed Rigvedic hymns (Rigveda V.28) and independently performed the duties of a hotr (sacrificial priest).

• (b) Apala: Composed sacred verses invoking Lord Indra (Rigveda VIII.91).

• (c) Lopamudra: Renowned philosopher-wife of Sage Agastya, who co-authored Rigvedic hymns (Rigveda I.179).

• (d) Ghosha: Daughter of Kakshivat, celebrated female seer who composed two entire hymns in the tenth mandala dedicated to the Ashvins (Rigveda X.39, 40).

Hence, all four women seers belong to the Rigvedic era.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

• Rigvedic Female Seers (*Rishikas / Brahmavadinis*): Lopamudra, Ghosha, Apala, Vishvavara, Sikata, Nivavari.

• Later Vedic Philosophical Women: Gargi Vachaknavi and Maitreyi (immortalized in the philosophical debates with Sage Yajnavalkya in the *Brihadaranyaka Upanishad*).

• Early Vedic society was devoid of child marriage, sati, or purdah.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) फक्त अ आणि ब (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) फक्त अ, ब आणि क (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) फक्त ब, क आणि ड (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) वरील सर्व (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर: पर्याय 4 (वरील सर्व / All of the above)**

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'प्राचीन भारताचा इतिहास (सिंधू संस्कृती, वैदिक काळ, मौर्य व गुप्त साम्राज्य)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: प्राचीन भारताचा इतिहास (सिंधू संस्कृती, वैदिक काळ, मौर्य व गुप्त साम्राज्य)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'प्राचीन भारताचा इतिहास (सिंधू संस्कृती, वैदिक काळ, मौर्य व गुप्त साम्राज्य)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयांतर्गत 'प्राचीन भारताचा इतिहास (सिंधू संस्कृती, वैदिक काळ, मौर्य व गुप्त साम्राज्य)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'प्राचीन भारताचा इतिहास (सिंधू संस्कृती, वैदिक काळ, मौर्य व गुप्त साम्राज्य)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'वरील सर्व' हे असून ते 'प्राचीन भारताचा इतिहास (सिंधू संस्कृती, वैदिक काळ, मौर्य व गुप्त साम्राज्य)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'प्राचीन भारताचा इतिहास (सिंधू संस्कृती, वैदिक काळ, मौर्य व गुप्त साम्राज्य)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन