🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

मुघल सम्राट अकबराने १५६९ मध्ये जन्मलेल्या आपल्या पुत्राच्या (सलीम/जहांगीर) जन्माचे श्रेय देऊन, कोणत्या आदरणीय सुफी संताच्या सन्मानार्थ 'फत्तेहपूर सीकरी' या भव्य शहराची स्थापना करून तेथे आपली राजधानी वसवली होती?

EN Attributing the birth of his heir Salim (Jahangir) to the spiritual blessings of which revered Sufi saint did Mughal Emperor Akbar establish the grand city of 'Fatehpur Sikri' and shift his imperial capital there?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

शेख सलीम चिश्ती

Shaikh Salim Chishti

अबुल फजल

Abul Fazl

ख्वाजा मोईनुद्दीन चिश्ती

Khwaja Moinuddin Chishti

निजामुद्दीन अवलिया

Nizamuddin Auliya

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय (१) - शेख सलीम चिश्ती.

विश्लेषण:

• अकबराला दीर्घकाळ पुत्रसंतान नव्हते. त्याने सीकरी (आग्रा नजीक) येथील चिश्तिया संप्रदायाचे थोर सुफी संत शेख सलीम चिश्ती यांच्या खानकाहला भेट देऊन आशीर्वाद मागितले.

• संतांच्या आशीर्वादाने १५६९ मध्ये अकबराच्या राणीने (मरियम-उझ-झमानी/हरखा बाई) पुत्राला जन्म दिला. संतांच्या आदराप्रीत्यर्थ अकबराने मुलाचे नाव 'सलीम' ठेवले (जो पुढे जहांगीर म्हणून गादीवर आला).

• १५७१ मध्ये अकबराने सीकरीच्या खडकाळ टेकडीवर नवीन राजधानी उभारण्यास सुरुवात केली आणि १५७३ मधील गुजरात विजयाच्या स्मरणार्थ या शहराला 'फत्तेहपूर सीकरी' (City of Victory) नाव देऊन तेथे भव्य 'बुलंद दरवाजा' उभारला.

• अकबराने येथे शेख सलीम चिश्ती यांचा पांढऱ्या संगमरवरातील अत्यंत देखणा दर्गा बांधला.

इतर पर्यायांचे विश्लेषण:

• पर्याय (२) अबुल फजल: अकबराचा दरबारी इतिहासकार व 'अकबरनामा'चा लेखक.

• पर्याय (३) ख्वाजा मोईनुद्दीन चिश्ती: अजमेर येथील चिश्ती संप्रदायाचे संस्थापक, ज्यांच्या दर्ग्यावर अकबर नियमित पायी जात असे.

• पर्याय (४) निजामुद्दीन अवलिया: दिल्लीतील चौदाव्या शतकातील महान सुफी संत.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

फत्तेहपूर सीकरीमधील प्रसिद्ध वास्तू: बुलंद दरवाजा, जोधाबाई महाल, पंचमहाल, दिवाने-आम, दिवाने-खास (ज्यात एकाच स्तंभावर आधारित केंद्रीय चौथरा आहे) आणि इबादतखाना (१५७५).

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (1) - Shaikh Salim Chishti.

Analysis:

• Desiring a male heir, Akbar made pilgrimages to the hermitage of Sufi saint Shaikh Salim Chishti at the village of Sikri near Agra.

• Following the saint's blessings, Queen Maryam-uz-Zamani gave birth to Prince Salim (later Emperor Jahangir) on 30 August 1569. Akbar named his son Salim in honor of the saint.

• In 1571, Akbar decided to construct a new capital city at Sikri, renaming it 'Fatehpur Sikri' (City of Victory) after his triumphant conquest of Gujarat in 1573.

• He commissioned the grand Buland Darwaza and a magnificent white marble tomb (Dargah) inside the Jama Masjid complex for Shaikh Salim Chishti.

Distractor Analysis:

• Option (2) Abul Fazl: Court chronicler, grand vizier, and author of the 'Akbarnama'.

• Option (3) Khwaja Moinuddin Chishti: The foundational 12th-century Chishti saint whose dargah is at Ajmer.

• Option (4) Nizamuddin Auliya: Iconic 14th-century Chishti saint buried in Delhi.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Masterpieces of Fatehpur Sikri architecture: Buland Darwaza (highest gateway in the world at the time), Panch Mahal, Jodha Bai's Palace, Ibadat Khana (1575), and the marble Dargah of Salim Chishti.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✓ पर्याय (1) शेख सलीम चिश्ती (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर: पर्याय (१) - शेख सलीम चिश्ती.

⚠️ पर्याय (2) अबुल फजल (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) ख्वाजा मोईनुद्दीन चिश्ती (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) निजामुद्दीन अवलिया (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'मध्ययुगीन भारताचा इतिहास (सुलतानशाही, मुघल काळ व मराठा साम्राज्य)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

menu_book मुघल सत्तेचा ऱ्हास

छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या मृत्यूनंतर औरंगजेबाने दख्खनमध्ये मराठ्यांशी २५ वर्षे प्रदीर्घ संघर्ष केला. १७०७ मध्ये औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर मुघल साम्राज्याला उतरती कळा लागली आणि भारतात प्रादेशिक सत्तांचा व युरोपियन व्यापारी कंपन्यांचा उदय झाला.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	१७०७ मध्ये औरंगजेबाचा मृत्यू अहमदनगर (भिंगार) येथे झाला. त्याची कबर खुलताबाद (छत्रपती संभाजीनगर) येथे आहे.
2	औरंगजेबानंतर बहादुर शाह पहिला, जहांदर शाह, फर्रुखसियर, मुहम्मद शाह रंगीला हे मुघल गादीवर आले.
3	१७३९ मध्ये इराणचा सुलतान नादिर शाह याने दिल्लीवर आक्रमण करून मुघल सैन्याचा कर्नालच्या लढाईत दारुण पराभव केला व 'मयूर सिंहासन' (तख्त-ए-ताऊस) आणि 'कोहिनूर हिरा' लुटून नेला.
4	१७६१ मध्ये अहमदशाह अब्दाली आणि मराठ्यांमध्ये 'पानिपतची तिसरी लढाई' झाली. यात मराठ्यांचा पराभव झाला, ज्यामुळे मुघल नामधारीच राहिले.
5	मुघल साम्राज्याच्या अस्तानंतर बंगाल, अवध, हैदराबाद (निजाम-उल-मुल्क १७२४) आणि म्हैसूर ही स्वतंत्र राज्ये उदयाला आली.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'मध्ययुगीन भारताचा इतिहास (सुलतानशाही, मुघल काळ व मराठा साम्राज्य)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'शेख सलीम चिश्ती' हे असून ते 'मध्ययुगीन भारताचा इतिहास (सुलतानशाही, मुघल काळ व मराठा साम्राज्य)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'मध्ययुगीन भारताचा इतिहास (सुलतानशाही, मुघल काळ व मराठा साम्राज्य)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन