अकेमेनिड विजया नंतर भारताच्या सीमेवर, विशेषकरून कंबोज मध्ये............ हा नवा उद्योग सुरू झाला.
EN
Following the Achaemenid conquest, which new industry started on the borders of India, especially in Kamboja?
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण
योग्य उत्तर: (2) ब्लँकेट बनविणे (Blanket making / Woollen industry)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
अकेमेनिड (पर्शियन) विजय: इ.स.पूर्व सहाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात इराणी अकेमेनिड वंशाच्या दारयुश प्रथम (Darius I - इ.स.पूर्व 518) याने वायव्य भारताचा सिंध, गांधार आणि कंबोज हा प्रदेश जिंकून आपल्या साम्राज्याचा 20 वा क्षत्रपी (प्रांत) बनवला होता.
•
कंबोज आणि लोकरी उद्योग: कंबोज (सध्याचा हिंदूकुश व पामीर पर्वतरांगांचा सीमावर्ती भाग) हा प्रदेश घोडे आणि उच्च दर्जाच्या मेंढ्यांच्या लोकरीसाठी प्रसिद्ध होता. अकेमेनिड साम्राज्याशी राजकीय व व्यापारी संबंध प्रस्थापित झाल्यानंतर तेथे लोकरीचे ब्लँकेट्स (कंबळे/प्रावारक) बनविण्याचा मोठा उद्योग भरभराटीस आला.
•
साहित्यातील संदर्भ:
•
पाणिनीच्या 'अष्टाध्यायी'मध्ये तसेच कौटिल्याच्या 'अर्थशास्त्र'मध्ये 'कांबोजिका कंबला' (कंबोजची लोकरी वस्त्रे/ब्लँकेट) चा अत्यंत मौल्यवान व तलम लोकरी उत्पादन म्हणून गौरवपूर्ण उल्लेख आढळतो.
•
'कंबळ' (Kambala/Blanket) हा शब्दच मुळात 'कंबोज' या प्रांताच्या नावावरून रूढ झाला आहे.
•
अकेमेनिड आक्रमणाचे इतर परिणाम: या संपर्कामुळे भारतात अरामी लिपीतून खरोष्ठी लिपीचा उगम झाला आणि मौर्यकालीन दगडी स्तंभांवरील पॉलिश व शिलालेखांच्या शैलीवर इराणी प्रभाव पडला.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
प्राचीन भारतातील विदेशी आक्रमणांचा सांस्कृतिक व आर्थिक प्रभाव:
1.
अकेमेनिड (इराणी) प्रभाव: खरोष्ठी लिपी (उजवीकडून डावीकडे लिहिली जाणारी), कंबोजमधील लोकरी उद्योग/ब्लँकेट्स, मौर्य स्तंभांची पॉलिश शैली व प्रास्ताविक शब्दरचना.
2.
इंडो-ग्रीक प्रभाव: नाण्यांवर राजाचे नाव, प्रतिमा व संवत कोरण्याची पद्धत, गांधार शिल्पकला, नाटकातील यवनिका (पडदा).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: (2) Blanket making
Detailed Explanation:
•
Achaemenid Conquest of North-West India: In the late 6th century BCE (c. 518 BCE), the Persian Achaemenid Emperor Darius I conquered the north-western frontiers of the Indian subcontinent (Gandhara, Sindh, and Kamboja), organizing it into the lucrative 20th Satrapy of the Persian Empire.
•
Kamboja's Woollen Blanket Industry: The mountainous region of Kamboja (lying across the Hindu Kush and Pamir frontiers) was renowned for pastoral animal husbandry, particularly superior horses and fine-fleeced sheep. The political and commercial integration with the Persian empire spurred a flourishing cottage industry for manufacturing woollen blankets and shawls (*Kambojaka kambala*).
•
Literary Attestations:
•
Kautilya's *Arthashastra* and Panini's *Ashtadhyayi* explicitly praise the supreme quality of blankets (*kambala*) produced in Kamboja.
•
In fact, the Sanskrit/Hindi word *Kambala* (blanket) etymologically traces its origin to the geographical name *Kamboja*.
•
Broader Cultural Impact of Achaemenids: Introduction of the Kharosthi script (derived from Aramaic, written right-to-left), rock edict tradition adopted by Ashoka, and imperial palace architecture.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Crucial foreign influences on ancient Indian civilization:
•
Persian/Achaemenid: Kharosthi script, bell-shaped capitals, highly polished monolithic stone pillars, and the Kamboja woollen blanket trade.
•
Indo-Greek: Gold coinage with bilingual legends and royal portraits, Gandhara School of Art, planetary astronomy (*Horashastra*).
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) जहाज बांधणी (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
✓ पर्याय (2) ब्लँकेट बनविणे (अचूक उत्तर):
योग्य उत्तर: (2) ब्लँकेट बनविणे (Blanket making / Woollen industry)**
⚠️ पर्याय (3) हातमाग साड्या बनविणे (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) भांडी बनविणे (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'मध्ययुगीन भारताचा इतिहास (सुलतानशाही, मुघल काळ व मराठा साम्राज्य)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी
मुघल सत्तेचा ऱ्हास
छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या मृत्यूनंतर औरंगजेबाने दख्खनमध्ये मराठ्यांशी २५ वर्षे प्रदीर्घ संघर्ष केला. १७०७ मध्ये औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर मुघल साम्राज्याला उतरती कळा लागली आणि भारतात प्रादेशिक सत्तांचा व युरोपियन व्यापारी कंपन्यांचा उदय झाला.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | १७०७ मध्ये औरंगजेबाचा मृत्यू अहमदनगर (भिंगार) येथे झाला. त्याची कबर खुलताबाद (छत्रपती संभाजीनगर) येथे आहे. |
| 2 | औरंगजेबानंतर बहादुर शाह पहिला, जहांदर शाह, फर्रुखसियर, मुहम्मद शाह रंगीला हे मुघल गादीवर आले. |
| 3 | १७३९ मध्ये इराणचा सुलतान नादिर शाह याने दिल्लीवर आक्रमण करून मुघल सैन्याचा कर्नालच्या लढाईत दारुण पराभव केला व 'मयूर सिंहासन' (तख्त-ए-ताऊस) आणि 'कोहिनूर हिरा' लुटून नेला. |
| 4 | १७६१ मध्ये अहमदशाह अब्दाली आणि मराठ्यांमध्ये 'पानिपतची तिसरी लढाई' झाली. यात मराठ्यांचा पराभव झाला, ज्यामुळे मुघल नामधारीच राहिले. |
| 5 | मुघल साम्राज्याच्या अस्तानंतर बंगाल, अवध, हैदराबाद (निजाम-उल-मुल्क १७२४) आणि म्हैसूर ही स्वतंत्र राज्ये उदयाला आली. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'मध्ययुगीन भारताचा इतिहास (सुलतानशाही, मुघल काळ व मराठा साम्राज्य)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'ब्लँकेट बनविणे' हे असून ते 'मध्ययुगीन भारताचा इतिहास (सुलतानशाही, मुघल काळ व मराठा साम्राज्य)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'मध्ययुगीन भारताचा इतिहास (सुलतानशाही, मुघल काळ व मराठा साम्राज्य)' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.