खालीलपैकी योग्य कथन/ने ओळखा. अ. संविधानाच्या अनुच्छेद 368 अंतर्गत उद्देश पत्रिके मध्ये दुरुस्ती करता येते काय ? हा प्रश्न ऐतिहासिक केशवानंद भारती खटल्यात (1973) पहिल्यांदा उपस्थित झाला. ब. सप्टेंबर 2025 पर्यंत 42 व्या घटना दुरुस्ती कायद्याद्वारे 1976 मध्ये फक्त एकदाच उद्देश पत्रिकेत दुरुस्ती करण्यात आली.
EN
Identify the correct statement(s):
(a) The question whether the Preamble can be amended under Article 368 of the Constitution arose for the first time in the historic Kesavananda Bharati case (1973).
(b) The Preamble has been amended only once, in 1976 by the 42nd Constitutional Amendment Act.
(1) Only (a)
(2) Only (b)
(3) Both (a) and (b)
(4) None of the above
योग्य उत्तर: पर्याय ३ (अ व ब दोन्ही बरोबर आहेत / Both (a) and (b))
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१.
विधान (अ) बरोबर आहे: संविधानाच्या अनुच्छेद ३६८ अंतर्गत सरनाम्यात दुरुस्ती करता येते का, हा प्रश्न सर्वप्रथम केशवानंद भारती विरुद्ध केरळ राज्य खटल्यात (१९७३) उपस्थित झाला. यात सर्वोच्च न्यायालयाने निकाल दिला की:
•
सरनामा हा संविधानाचा भाग आहे, त्यामुळे कलम ३६८ अन्वये त्यात दुरुस्ती केली जाऊ शकते.
•
मात्र, अशी दुरुस्ती करताना संविधानाच्या 'मूलभूत संरचनेला' (Basic Structure) बाधा पोहोचवता येणार नाही.
२.
विधान (ब) बरोबर आहे: आजतागायत भारतीय राज्यघटनेच्या सरनाम्यात केवळ एकदाच दुरुस्ती झाली आहे, ती म्हणजे ४२ वी घटनादुरुस्ती कायदा, १९७६. याद्वारे 'समाजवादी', 'धर्मनिरपेक्ष' आणि 'अखंडता/एकात्मता' हे शब्द समाविष्ट करण्यात आले.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
बेरुबारी संघ खटल्यात (१९६०) न्यायालयाने सरनामा हा संविधानाचा भाग नाही असे म्हटले होते, जो निर्णय केशवानंद भारती खटल्यात (१९७३) फिरवण्यात आला.
•
सरनाम्यातील तत्त्वे ही संविधानाच्या 'मूलभूत संरचनेचा' (Basic Structure) अविभाज्य भाग मानली जातात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 3 (Both (a) and (b))
Detailed Explanation:
1.
Statement (a) is correct: The legal question of whether the Preamble can be amended under Article 368 was raised for the first time in the historic Kesavananda Bharati v. State of Kerala (1973) case. The 13-judge bench held that:
•
The Preamble is an integral part of the Constitution and can be amended under Article 368.
•
However, such amendments cannot alter or destroy the Basic Structure of the Constitution.
2.
Statement (b) is correct: To date, the Preamble has been amended only once, via the 42nd Constitutional Amendment Act, 1976, which added the terms 'Socialist', 'Secular', and 'Integrity'.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
The Supreme Court overturned its earlier *Berubari Union (1960)* ruling in *Kesavananda Bharati (1973)* to hold that the Preamble is an intrinsic part of the Constitution.
•
Elements enshrined in the Preamble (sovereignty, secularism, democracy, republican status) constitute core pillars of the Basic Structure doctrine.