एखाद्या राज्याच्या मुख्यमंत्र्यांना हटवता येऊ शकते जर : अ) राज्यसभा किंवा विधान परिषदेच्या दोन तृतीयांश सदस्यांनी तसा ठराव केला. ब) राज्यपालांच्या मते राज्यामध्ये घटनात्मक सरकार व्यवस्था ढासळली आहे. क) विधान सभेने अविश्वास ठराव मंजूर केला. ड) राज्य कायदेमंडळाच्या दोन्ही सभागृहांनी अविश्वास ठराव मंजूर केला. पर्यायी उत्तरे :
EN
The Chief Minister of a state can be removed if :
(a) a resolution is passed by 2/3rd members of the Legislative Council or the Rajya Sabha.
(b) in the opinion of the Governor, there is a breakdown of the constitutional machinery in the state.
(c) a no - confidence motion is passed by the Legislative Assembly.
(d) a no - confidence motion is passed by both the houses of State legislature.
स्पष्टीकरण:
योग्य उत्तर पर्याय ३ (ब, क) आहे.
•
मुख्यमंत्र्यांना पदावरून हटवण्याच्या घटनात्मक परिस्थिती:
•
विधान (अ) चूक आहे: राज्यसभा किंवा विधान परिषदेला मुख्यमंत्र्यांविरुद्ध कोणताही ठराव मंजूर करून त्यांना पदावरून हटवण्याचा अधिकार नाही.
•
विधान (ब) बरोबर आहे: जर राज्यपालांच्या मते राज्यातील घटनात्मक यंत्रणा ढासळली असेल आणि राज्यघटनेनुसार कारभार चालवणे अशक्य झाले असेल, तर राज्यपाल कलम ३५६ नुसार राष्ट्रपती राजवटीची शिफारस करू शकतात आणि राष्ट्रपती राज्य सरकार व मुख्यमंत्र्यांना बरखास्त करू शकतात.
•
विधान (क) बरोबर आहे: राज्य मंत्रिमंडळ हे विधानसभेला सामूहिकरीत्या जबाबदार असते (कलम १६४(२)). जर विधानसभेने अविश्वास ठराव (No-Confidence Motion) मंजूर केला, तर मुख्यमंत्र्यांना व संपूर्ण मंत्रिमंडळाला तत्काळ राजीनामा द्यावा लागतो किंवा त्यांना हटवले जाते.
•
विधान (ड) चूक आहे: अविश्वास ठराव दोन्ही सभागृहांनी मंजूर करण्याची गरज नसते; तो केवळ विधानसभेतच मांडला आणि मंजूर केला जातो.
•
त्यामुळे ब आणि क या परिस्थितीत मुख्यमंत्र्यांना हटवता येऊ शकते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
अविश्वास ठराव (No-Confidence Motion): केवळ विधानसभेत मांडला जाऊ शकतो (विधानपरिषदेत नाही).
•
राष्ट्रपती राजवट: कलम ३५६ अन्वये राज्यपालांच्या अहवालावरून मंत्रिमंडळ बरखास्त केले जाऊ शकते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Explanation:
The correct answer is Option 3 ((b), (c)).
•
Conditions for the Removal/Dismissal of a Chief Minister:
•
Statement (a) is incorrect: Neither the Rajya Sabha nor the State Legislative Council possesses the constitutional power to remove a Chief Minister.
•
Statement (b) is correct: If the Governor reports that the government of the State cannot be carried on in accordance with the provisions of the Constitution (breakdown of constitutional machinery), the President can invoke Article 356 (President's Rule) and dismiss the Ministry.
•
Statement (c) is correct: Because the Council of Ministers is collectively responsible to the Legislative Assembly (Article 164(2)), passage of a No-Confidence Motion in the Legislative Assembly mandates the immediate resignation or dismissal of the Chief Minister.
•
Statement (d) is incorrect: A No-Confidence Motion does not require approval by both Houses; it is introduced and voted upon exclusively in the Legislative Assembly.
•
Therefore, conditions (b) and (c) are valid.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
A No-Confidence Motion against the state executive can only be moved and passed in the Legislative Assembly (Vidhan Sabha).