'ग्राम न्यायालय कायदा, 2008' च्या संदर्भात खालील विधाने विचारात घेऊन सत्य विधाने ओळखा: (अ) संसदेने संमत केलेला ग्राम न्यायालय अधिनियम, 2008 हा संपूर्ण भारतात 2 ऑक्टोबर, 2009 (गांधी जयंती) पासून लागू झाला. (ब) या कायद्यानुसार स्थापन झालेली ग्राम न्यायालये केवळ दिवाणी दावे चालवू शकतात, त्यांना कोणत्याही फौजदारी खटल्याची सुनावणी करण्याचा अधिकार नाही. (क) या कायद्यान्वये स्थानिक सामाजिक कार्यकर्ते व प्रतिष्ठित व्यक्तींना समेट घडवून आणण्यासाठी मध्यस्थ (Conciliators) म्हणून मान्यता देण्यात आली आहे. पर्यायी उत्तरे:
EN
Consider the following statements regarding the 'Gram Nyayalayas Act, 2008' and select the correct statements:
(a) The Gram Nyayalayas Act, 2008 enacted by Parliament came into force across India on 2nd October 2009.
(b) Gram Nyayalayas established under this Act exercise jurisdiction strictly over civil disputes and have no power to try criminal cases.
(c) The Act provides for the appointment of local social workers and respected persons as mediators/conciliators.
Alternative Options:
अचूक उत्तर पर्याय (2) फक्त विधाने (अ) आणि (क) बरोबर आहेत.
•
विधान (अ) बरोबर आहे: ग्रामीण जनतेला दाराशी जलद व स्वस्त न्याय मिळवून देण्यासाठी हा कायदा 2 ऑक्टोबर 2009 रोजी लागू करण्यात आला.
•
विधान (क) बरोबर आहे: ग्राम न्यायालयात वाद सामोपचाराने सोडवण्यासाठी स्थानिक सामाजिक कार्यकर्त्यांना मध्यस्थ (Conciliators) म्हणून नियुक्त केले जाते.
विधान (ब) का चुकीचे आहे?
•
ग्राम न्यायालयांना दिवाणी (Civil) आणि फौजदारी (Criminal) या दोन्ही प्रकारच्या खटल्यांची सुनावणी करण्याचे अधिकार आहेत. कायद्याच्या पहिल्या अनुसूचीतील फौजदारी गुन्हे आणि दुसऱ्या अनुसूचीतील दिवाणी दावे यावर ग्राम न्यायालय सुनावणी करते. ग्राम न्यायालयाचे प्रमुख न्यायाधिकारी (Nyayadhikari) हे प्रथम वर्ग न्यायदंडाधिकारी (JMFC) दर्जाचे असतात.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
ग्राम न्यायालय हे फिरते न्यायालय (Mobile Court) म्हणूनही कार्य करू शकते आणि ते भारतीय पुरावा कायदा, 1872 च्या कठोर नियमांना बांधील नसून नैसर्गिक न्यायाच्या तत्त्वांवर (Natural Justice) कार्य करते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (2) Only statements (a) and (c) are correct.
•
Statement (a) is correct: The Gram Nyayalayas Act, 2008 came into force on 2nd October 2009 (the birth anniversary of Mahatma Gandhi).
•
Statement (c) is correct: The Act promotes conciliation as the primary mode of dispute resolution and recognizes local social workers as conciliators.
Why Statement (b) is incorrect:
•
Gram Nyayalayas exercise both criminal and civil jurisdiction over offences and disputes specified in the First and Second Schedules of the Act. The presiding officer, called the Nyayadhikari, enjoys the status of a Judicial Magistrate of the First Class (JMFC).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Gram Nyayalayas operate as mobile courts in rural villages and are guided by principles of natural justice rather than being strictly bound by the formal Indian Evidence Act, 1872.