योग्य उत्तर: पर्याय २ (विधाने अ व ब बरोबर आहेत)
स्पष्टीकरण:
भारतामध्ये स्वातंत्र्याच्या सात दशकांनंतरही गरिबी आणि बेरोजगारीची समस्या मोठ्या प्रमाणावर कायम राहण्यामागे खालील प्रमुख कारणे आहेत:
१.
कृषी क्षेत्रावरील अत्यधिक अवलंबित्व (विधान अ): भारतातील एकूण श्रमशक्तीपैकी सुमारे ४५% ते ५०% लोकसंख्या अजूनही शेतीवर अवलंबून आहे, जिथे छुपी बेरोजगारी (Disguised Unemployment) व कमी उत्पादकता आढळते.
२.
उत्पादन (मॅन्युफॅक्चरिंग) क्षेत्राचा अपुरा विकास (विधान ब): भारताने थेट कृषी क्षेत्राकडून सेवा क्षेत्राकडे झेप घेतली, त्यामुळे ग्रामीण व अकुशल कामगारांना मोठ्या प्रमाणावर सामावून घेणारे उत्पादन क्षेत्र कमकुवत राहिले व रोजगाराच्या पुरेशा संधी निर्माण झाल्या नाहीत.
३.
विधान क अयोग्य आहे: भारताचा विकास दर विकसित देशांपेक्षा कमी किंवा असंतुलित राहिला असून नीती विकासाचा वेग अधिक असल्यामुळे दारिद्र्य निर्माण झालेले नाही; उलट आर्थिक विषमता हे मुख्य कारण आहे.
त्यामुळे केवळ विधाने अ आणि ब बरोबर आहेत.
भारतातील दारिद्र्याची प्रमुख कारणे: उच्च लोकसंख्या वाढीचा दर, कृषी क्षेत्रातील अल्प उत्पादकता, औद्योगिकरणाचा मंद वेग (खासकरून श्रम-प्रधान उद्योग), भांडवलाची कमतरता आणि संपत्तीचे असमान वाटप.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 2 (Statements A and B are correct)
Explanation:
Even after seven decades of independence, poverty persists in India due to several structural factors:
1.
Heavy Dependence on Agriculture (Statement A): Nearly 45-50% of India's workforce is still employed in agriculture, which is plagued by low productivity and disguised unemployment.
2.
Lack of Jobs in Manufacturing (Statement B): Unlike East Asian economies, India skipped the traditional transition from agriculture to manufacturing and leaped directly to services. The lack of a robust, labor-intensive manufacturing sector led to "jobless growth" and limited non-farm employment.
3.
Statement C is incorrect: India's policy framework did not create poverty due to a higher growth rate than developed nations; rather, uneven wealth distribution and implementation deficits were responsible.
Hence, only statements A and B are correct.
Primary structural causes of Indian poverty include: demographic pressure, low agricultural capital formation, delayed manufacturing growth, and deep socio-economic inequalities.
