भारतीय संविधानाच्या १०१ व्या घटनादुरुस्तीनुसार खालीलपैकी कोणते महत्त्वाचे घटक/बाबी वस्तू व सेवा कराच्या (GST) प्रत्यक्ष कक्षेतून वगळण्यात आल्या असून, ज्यांवर कर आकारण्याचे व महसूल मिळवण्याचे अधिकार राज्य सरकारकडे अबाधित आहेत?
EN
Under the 101st Constitutional Amendment Act, which of the following items/sectors were excluded from the purview of the Goods and Services Tax (GST), allowing State Governments to retain their autonomous taxing powers?
योग्य उत्तर पर्याय (४) वरील सर्व आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
GST च्या कक्षेबाहेरील प्रमुख घटक (Exclusions from GST):
१)
मानवी उपभोगासाठीचे मद्य (Alcohol for Human Consumption):
•
संविधानाच्या कलम ३६६(१२A) मधील GST च्या व्याख्येतूनच मद्य पूर्णपणे वगळण्यात आले आहे. यावर राज्य उत्पादन शुल्क (State Excise Duty) आणि VAT आकारण्याचा पूर्ण अधिकार राज्यांकडे आहे.
२)
पाच पेट्रोलियम उत्पादने (Five Petroleum Products):
•
कच्चे खनिज तेल, पेट्रोल (मोटार स्पिरीट), हाय-स्पीड डिझेल, नैसर्गिक वायू आणि विमान इंधन (ATF). कलम २७९A(५) नुसार GST परिषद ठरवेल त्या तारखेपर्यंत यावर राज्य VAT आणि केंद्रीय उत्पादन शुल्क लागू राहील.
३)
विद्युत शुल्क (Electricity Duty):
•
राज्य सूचीतील नोंद ५३ अन्वये विजेच्या वापरावर व विक्रीवर कर आकारण्याचा अधिकार राज्यांकडे आहे.
४)
स्थावर मालमत्ता (Real Estate & Stamp Duty):
•
जमिनी व इमारतींच्या हस्तांतरणावरील मुद्रांक शुल्क राज्यांद्वारे आकारले जाते.
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (१), (२) आणि (३) हे तिन्ही घटक राज्यांच्या स्वायत्त महसुलासाठी GST च्या बाहेर ठेवण्यात आले आहेत. त्यामुळे पर्याय (४) अचूक उत्तर आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
लक्षात ठेवा: औद्योगिक मद्य (Industrial Alcohol) हे GST च्या कक्षेत येते (१८% दर), परंतु मानवी वापराचे मद्य (Potable Alcohol) हे घटनात्मकदृष्ट्या GST च्या कायमस्वरूपी बाहेर आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (4) All of the above.
Detailed Analysis:
•
Constitutional Exclusions from GST:
1)
Alcohol for Human Consumption:
•
Constitutionally excluded from the definition of GST under Article 366(12A). States exclusively retain powers to levy State Excise Duty and State Sales Tax/VAT.
2)
Five Specified Petroleum Hydrocarbons:
•
Crude petroleum, high-speed diesel, motor spirit (petrol), natural gas, and aviation turbine fuel (ATF) are temporarily zero-rated for GST under Article 279A(5) until the GST Council recommends their inclusion. Centre levies Central Excise and States levy VAT.
3)
Electricity Duty:
•
Governed under Entry 53 of the State List; consumption and sale of electricity are taxed by states.
4)
Real Estate & Stamp Duty:
•
Immovable property transactions remain under State Stamp Acts.
Distractor Analysis:
•
Options (1), (2), and (3) all constitute autonomous revenue domains preserved for state exchequers.
•
Hence, Option (4) is the comprehensive and correct choice.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Note the vital distinction: Industrial alcohol is subject to GST (18%), whereas potable alcohol (for human consumption) is strictly constitutionally barred from GST.