योग्य कथन/कथने ओळखा : अ) पंडीत नेहरुंनी म्हटले, “पंचायतीचे अधिकार अधिकतम, जनतेसाठी आहे उत्तम." ब) 1948 मध्ये घटकराज्यांच्या स्थानिक स्वराज्य संस्थेच्या मंत्र्यांची राजकुमारी अमृत कौर यांच्या अध्यक्षतेखाली सर्वप्रथम बैठक झाली. पर्यायी उत्तरे:
EN
Identify the correct statement(s):\na) Pandit Nehru remarked, 'Maximum powers to the Panchayat is best for the people.'\nb) In 1948, the first conference of State Ministers for Local Self-Government was held under the chairmanship of Rajkumari Amrit Kaur.\nAlternative answers:\n1: a\n2: b\n3: Both statements are correct\n4: Both statements are incorrect
अचूक उत्तर: पर्याय (२) ब
भारतातील स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या ऐतिहासिक परिषदांनुसार पर्याय (२) ब हे अचूक उत्तर आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
विधान (ब) बरोबर आहे: स्वातंत्र्यानंतर १९४८ मध्ये सर्व घटकराज्यांच्या स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या मंत्र्यांची पहिली राष्ट्रीय परिषद नवी दिल्ली येथे भरविण्यात आली होती. तत्कालीन केंद्रीय आरोग्य मंत्री राजकुमारी अमृत कौर या परिषदेच्या अध्यक्षा होत्या (कारण त्यावेळी स्थानिक स्वराज्य हा विषय केंद्रीय आरोग्य मंत्रालयाच्या अखत्यारीत येत होता).
•
विधान (अ) चुकीचे आहे: "पंचायतीचे अधिकार अधिकतम, जनतेसाठी आहे उत्तम" हे विधान पंडित नेहरूंनी केलेले नसून ग्रामपंचायतींच्या स्वायत्ततेबाबतचा हा विचार महात्मा गांधींच्या 'ग्रामस्वराज्य' संकल्पनेशी निगडीत आहे. पंडित नेहरूंचे प्रसिद्ध विधान होते: "पंचायत राज हे भारताच्या लोकशाहीची पायाभरणी आहे."
•
म्हणून केवळ विधान (ब) बरोबर आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: स्थानिक स्वराज्य संस्थांचा प्रशासकीय इतिहास:
•
१९४८: स्थानिक स्वराज्य मंत्र्यांची पहिली परिषद (अध्यक्षा: राजकुमारी अमृत कौर).
•
१९५४: स्थानिक स्वराज्य संस्थांसाठी केंद्रीय परिषद (Central Council of Local Self-Government) स्थापन.
•
१९५८: स्थानिक स्वराज्य विषय आरोग्य मंत्रालयाकडून पंचायत राज मंत्रालयाकडे हस्तांतरित.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) b
In the historical development of Indian local administration, Option (2) b is the correct answer.
Detailed Analysis:
•
Statement (b) is correct: In 1948, the first All-India Conference of State Ministers for Local Self-Government was convened in New Delhi under the chairmanship of Rajkumari Amrit Kaur, who was then the Union Minister for Health (local self-government was administered under the Health portfolio in the initial post-independence period).
•
Statement (a) is incorrect: The quote is erroneously attributed to Jawaharlal Nehru; grassroots autonomy ("maximum power to village panchayats") was the philosophical core of Mahatma Gandhi's doctrine of 'Gram Swaraj'. Nehru's hallmark philosophy was: "Panchayati Raj represents the foundation of India's democratic structure."
•
Therefore, statement (b) alone is correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Key Early Institutional Milestones:
•
1948: First Local Self-Government Ministers' Conference chaired by Rajkumari Amrit Kaur.
•
1954: Establishment of the Central Council of Local Self-Government under Article 263.