बलवंतराय मेहता समितीच्या योग्य शिफारसी ओळखा. अ. ग्राम पंचायत प्रत्यक्ष निवडून आलेल्या प्रतिनिधींसह स्थापन करावी. ब. पंचायत समिती आणि जिल्हा परिषद प्रत्यक्ष निवडून आलेल्या प्रतिनिधींसह स्थापन करावी. क. जिल्हाधिकारी जिल्हा परिषदेचे अध्यक्ष असावेत.
EN
Identify the correct recommendations of the Balwantrai Mehta Committee:\na. Gram Panchayat should be established with directly elected representatives.\nb. Panchayat Samiti and Zilla Parishad should be established with directly elected representatives.\nc. The District Collector should be the Chairman of the Zilla Parishad.\n1: Only a, b\n2: Only b, c\n3: Only a, c\n4: All of the above
अचूक उत्तर: पर्याय (३) फक्त अ, क
बलवंतराय मेहता समितीच्या (१९५७) शिफारशींनुसार पर्याय (३) फक्त अ, क हे अचूक उत्तर आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
विधान (अ) बरोबर आहे: बलवंतराय मेहता समितीने शिफारस केली होती की, ग्रामपंचायत ही ग्रामपातळीवर थेट जनतेतून प्रत्यक्ष निवडून आलेल्या प्रतिनिधींसह (Directly elected representatives) स्थापन करावी.
•
विधान (ब) चुकीचे आहे: समितीने स्पष्ट शिफारस केली होती की, पंचायत समिती आणि जिल्हा परिषद या संस्था अप्रत्यक्षपणे निवडून आलेल्या प्रतिनिधींसह (Indirectly elected representatives) स्थापन कराव्यात (प्रत्यक्ष नव्हे). ग्रामपंचायतींचे सरपंच हे पंचायत समितीचे सदस्य असावेत आणि पंचायत समित्यांचे सभापती हे जिल्हा परिषदेचे सदस्य असावेत.
•
विधान (क) बरोबर आहे: राष्ट्रीय पातळीवरील मॉडेलमध्ये समितीने शिफारस केली होती की जिल्हाधिकारी (District Collector) हा जिल्हा परिषदेचा अध्यक्ष असावा.
•
म्हणून विधाने (अ) आणि (क) बरोबर आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप: बलवंतराय मेहता समितीच्या निवडणुका व पदांबाबत शिफारशी:
•
ग्रामपंचायत: प्रत्यक्ष निवडणूक.
•
पंचायत समिती व जिल्हा परिषद: अप्रत्यक्ष निवडणूक.
•
जिल्हा परिषद अध्यक्ष: जिल्हाधिकारी (Collector).
•
टीप: महाराष्ट्रात वसंतराव नाईक समितीने बदल करून जिल्हा परिषद सदस्य प्रत्यक्ष जनतेतून निवडण्याची आणि जिल्हाधिकाऱ्याला जिल्हा परिषदेबाहेर ठेवण्याची शिफारस केली होती.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Only a, c
Based on the original report of the Balwantrai Mehta Committee (1957), Option (3) Only a, c is the correct answer.
Detailed Analysis:
•
Statement (a) is correct: The committee recommended that the Gram Panchayat at the village level should be constituted with directly elected representatives of the village community.
•
Statement (b) is incorrect: The committee recommended that the intermediate body (Panchayat Samiti) and the apex body (Zilla Parishad) should be constituted through indirect elections (not directly elected), with Sarpanchas forming the Panchayat Samiti and Panchayat Samiti Chairpersons serving on the Zilla Parishad.
•
Statement (c) is correct: The committee recommended that the District Collector should be the Chairman of the Zilla Parishad to ensure administrative coordination.
•
Therefore, only statements (a) and (c) are correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip: Comparison: National vs Maharashtra Model:
•
Balwantrai Mehta Model: Panchayat Samiti & Zilla Parishad indirectly elected; Collector is Zilla Parishad Chairman.
•
Maharashtra Model (Vasantrao Naik): Zilla Parishad directly elected; Collector kept strictly outside Zilla Parishad; non-official elected President leads ZP with an IAS CEO.