भारताच्या विविध पंचवार्षिक योजनांतर्गत आदिवासी विकास कार्यक्रम योजनांच्या लक्षबिंदूचा आवाका काय आहे? अ) पायाभूत घटक बांधणी ते सबलीकरण. ब) सामुहिक कल्याण ते कुटुंब व लाभार्थी केंद्रित विकास योजना. क) एककी प्रदेश विकास ते एकात्मिक प्रदेश विकास ड) सामाजिक न्यायासहित विकास संकल्पना ते सबलीकरणासह विकास पर्यायी उत्तरे :
EN
What has been the evolving thrust and scope of tribal development programme schemes under various Five-Year Plans of India?
a) Basic infrastructure building to empowerment.
b) Community welfare to family- and beneficiary-oriented development schemes.
c) Isolated area development to integrated area development.
d) Concept of development with social justice to development with empowerment.
Answer options:
पंचवार्षिक योजनांमधील आदिवासी विकास कार्यक्रमांची उत्क्रांती:
1.
भारताच्या पंचवार्षिक योजनांमध्ये आदिवासी विकासाचा आवाका टप्प्याटप्प्याने विकसित होत गेला:
•
अ) पायाभूत घटक बांधणी ते सबलीकरण: सुरुवातीच्या काळात रस्ते व इमारतींवर भर होता, नंतर तो थेट मानवी सबलीकरणाकडे वळला (बरोबर आहे).
•
ब) सामूहिक कल्याण ते कुटुंब व लाभार्थी केंद्रित विकास: पहिल्या योजनांमधील सामुदायिक विकास प्रकल्पांमधून (CDP) पुढे थेट वैयक्तिक कुटुंब विकासावर भर दिला गेला (बरोबर आहे).
•
क) एककी प्रदेश विकास ते एकात्मिक प्रदेश विकास: 5 व्या योजनेपासून एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्प (ITDP) आणि उपयोजना (Tribal Sub-Plan) सुरू झाली (बरोबर आहे).
•
ड) सामाजिक न्यायासहित विकास ते सबलीकरणासह विकास: केवळ कल्याणकारी साहाय्याऐवजी अधिकार-आधारित सबलीकरणाची संकल्पना स्वीकारली गेली (बरोबर आहे).
म्हणून चारीही मुद्दे उत्क्रांतीचा अचूक आवाका दर्शवत असल्याने योग्य उत्तर अ, ब, क आणि ड (पर्याय 2) आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
पाचव्या पंचवार्षिक योजनेदरम्यान (1974-79) आदिवासींच्या जलद विकासासाठी 'आदिवासी उपयोजना' (Tribal Sub-Plan - TSP) ही संकल्पना सर्वप्रथम लागू करण्यात आली.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Evolution of Tribal Development Strategies across Five-Year Plans:
1.
Tribal planning in India underwent transformative conceptual shifts:
•
a) Basic infrastructure to empowerment: Moving beyond civil construction towards rights-based empowerment (Correct).
•
b) Community welfare to beneficiary-oriented schemes: Transitioning from broad community development blocks to targeted family-oriented economic assistance (Correct).
•
c) Isolated area development to integrated area development: Evolving into Integrated Tribal Development Projects (ITDP) and Modified Area Development Approaches (MADA) (Correct).
•
d) Development with social justice to holistic empowerment: Embracing participatory, inclusive self-governance models (Correct).
Therefore, all four dimensions accurately describe the evolution, making a, b, c and d (Option 2) the right choice.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The Tribal Sub-Plan (TSP) strategy was introduced during the Fifth Five-Year Plan (1974–79) to ensure earmarked budgetary allocations proportional to the tribal population.